Dienstag, 17. Oktober 2017

Buçetë poetike nga autori Naim Fetaj

Poeti Naim Fetaj

1. NGA KRONIKAT

Vaporrët vinin si korbat e zinj
Ushtarët mbetën anijët janë kthy

Askush se besonte për fjalë të gojës
Atë këngën e zezë për Kalin e Trojës

Gurë e dru kanë luajtur prej tokës
Kur këndohëj kënga për Rexhën e Lokës

" Pos ndërgjegjës sate prapa s'te ndjek kush"
Gjeneral Mo(i)zi...na dole për fushë...

" Pelerinën era ta ngre me tallaz "
Vetem nuk je gjeneral
Epokat i ke pas...




2. KRROKAMË

I mallkonim korbat se na i hanin sytë
E pas korbave shkojmë
Me krrokamë në fyt
Ç'na plasën të dytë




3. EKLIPSI I RI

Nga llumi bretkosat do të nisin festë
" Homo homini lupus est "*

Mes syve tanë kur të shohin urrejtjën
Dhe korbat e zi do ta ndalin brejtjën

Yjët s'do të shuhën... s'do të shihën yjët
Nga një rrëmet kur ta godet tokën

Mes pluhuri mes eshtrash nëpër atë terrinë
Futë i zi njeriu... do ta lypë i veç kokën...

* ( Njeriu për njeriun është ujk)




4. VETË I PASHË

Nuk binin gjethet po i rrëzuan lisat
Si në një front të ashpēr qysh bien ushtarët
E prenë ahishtën atë verë të vonë
Veç për dushk e prenë...që të hanin gomarët



5. LIRI-A

Liria është si flutur
Ndaj duhet të jetë e lirë

Me gisht po e vrave 
Të mbetet n'dorë e ngrirë...




6. VDEKJA VJEN ME POSTË

Mbaron një luftë dhe nis një tjetër
Gjaku është i njejtë e dhimbja digjet n'etër
Mbi dënesjën tonë ti ende rri pezull
Sillu sillu botë e vjetër

Rreth kobit tonë rreth vdekjës 
Sillu

Për një botë të re nuk kemi vend tjetër
As për varre tash kjo tokë nuk na del
Ndaj dhe vdekja tash vjen me një E-mail




7. PSALM PËR TRATHËTINË

Të patëm një ...Gjenaral Moisi
U dogje në legjenda e vdiçe ne histori

Treqinid tjerë sa të paskan dashtë
Ah kjo puna jote .. tragjedi e lashtë

Tremijë të tjerë 
Tash janë bërë bashkë..




8. JETA NË PESË VARGJE

Po vjen tash vjeshta dhe po e ndjek verën
As i biri i pulës nuk e ndjell pranëverën

Dhe unë dua të hesht e po mè vret heshtja
Jetoj për te athua 
A gjallë po më mbanë vjersha...




9. NJË JETË...TERRINË

Po shkurtohën ditët po shtohet terri
E llambat e dritës ku janë
Më terr se terri nuk është as ferri
Ndaj mos u frikësoni
Janë mësuar sytë tanë...

Një jetë të tërë ngujuar në greminë
Një jetë... terrinë...




10. KËNGA PËR KALIN

Vajtonin krushqit vajtonin thonë dhe malet
Për Rexhën e Lokës kënga hiç s'po ndaiët

I këndojmë një kali tash e njëmijë vjet
E troku i tij tinëzisht na vret...

I drunjtë a si gjog hiç nuk ka rëndësi
I lashti kobi ynë kalēron pas tij...




11. PËR KËTË KOHË

Sa shumë ëndërruam sa shumë kishim mall
E tash po themi lum ai që s'është gjall

Edhe tokën e shitëm as vend për varre s'kemi
Endemi veç si hije as gjallë nuk jemi

Mallkimin e të vdekurve as toka nuk e mbanë
A i thuhet lirisë bre ende "dobar dan"




12. SI KËNGË PËR BABËN

Trohat i mbledhte mbi sofër
As pulë nuk lente pranë koshit
Sa shumë i miri i gëzohej miellit

Kohën e Ujës kur e kujtonte
Lutje i niste hënës... këngë i niste diellit

I këndonte miellit e lutej për ne
Veç mbi sofrën e vjetër e kam parë tek qeshte
Kur thehej buka e re...




13. SËRISH PO IKIN

Sërish autobusët po lahen me lotē
Me lotët e zi...ah lotët e ndarjës
Po ikin si zogjët po ikin...po ikin
Pa ia thënë askujt ditën e ardhjës

Qiellin në dysh e ndajnë vetëtimat
Zogjtë dhe autobusët e çajnë këtë natë
Prishtinën e dridhin dënesjēt murmërimat
Fishekzjarre ndizën përmbi Beograd




14. MIZAT E KALIT

Vijnë nga ana e anës vijnë nga ana e malit
Dhe zbarkojnë ndër vithe
Aty ndër bisht të kalit

Nga një bythë vijnë
Rrugëtojnë drejt një bythe

Dhe festojnë të gjorat
Se nuk rrojnë dot ndryshe




15. E DI...

(Profesorit tim Enver Zhinipotoku.)

Nuk të kuptova mësuesi im
E merr do kancer nga britma dhe do tym

Qe njëqind vjet ...nuk ndërrove flamur
As vëllaun s'e shite me kile 
Vetëm sa për lëkurë...

Freitag, 23. Juni 2017

Gani Mehmetaj

Gani Mehmetaj
Gazetar, publicist, shkrimtar, dramaturg dhe kineast, Gani Mehmetaj, (1955), lindi në fshatin Dubovë, komuna e Pejës. Shkollën fillore e Gjimnazin i kreu në Pejë, Fakultetin e Shkencave Politike, degën e Gazetarisë e kreu në Universitetin e Prishtinës, ndërsa studimet pasuniversitare në Universitetin Ndërkombëtar. Shkroi kritika filmi, ese e studime, ishte redaktor, analist e komentator në gazetën e përditshme  “Rilindja” të Prishtinës. Ishte ndër nismëtarët dhe themeluesit e Lidhjes Demokratike të Kosovës me kryetar Ibrahim Rugovën, partisë që i vuri kornizat dhe e themeloi shtetin e pavarur të Dardanisë.  

Gjatë viteve 1997 – 1999, Gani Mehmetaj, ishte redaktor, pastaj kryeredaktor i gazetës "Rilindja-Botimi për Perëndim" me seli në Cyrih ( Zvicër). Pasi u kthye në Kosovë në fund të vitit 1999,   themeloi gazetën e përditshme “Dardania press”, drejtoi revistën Titanic. Punoi në Qendrën Informative të Kosovës, pastaj ishte redaktor përgjegjës dhe drejtor i gazetës “Bota sot”, drejtor i revistës “Anza”. 

Është profesor në Fakultetin e Arteve Mediale, ku ligjëron lëndët: Adaptim filmi, Histori filmi dhe Estetikë.  Është ndër krijuesit dhe intelektualët më të angazhuar në trajtimin e problemeve e fenomeneve devijante që e karakterizojnë kohën e tranzicionit, përkatësisht periudhën traumatike të pasluftës. 

Është producent dhe drejtor i Kosovafilmit. Jeton e punon në Prishtinë.



Ese filmi e publicistikë: 

  • “Magjia e ekranit”- Kritikë filmi  (2005), “Kosovafilmi”, Prishtinë.  
  • “Për shtetin e Dardanisë”, intervista me personalitetet politike, (2006),  “Faik Konica”, Prishtinë.  
  • “Dardani a Shqipëri etnike“, analiza, ese (2007),  “AIKD”, Prishtinë. 
  • “Udhëkryqet pas Rugovës”, komente, ese (2007), “Dardania press”. 
  • “Shqiptarët në vlimet ballkanike-1990-1999” (2008), shqyrtime, botoi “Titanic”, Prishtinë.  
  • “Sfidat e pavarësisë “ (2009) analiza,  
  • “Sharmi i filmit”, (2010) historia e kinematografisë në Kosovë dhe Shqipëri, “Kosovafilmi”.  
  • “Kosova: Sfidat e pavarësisë” (2010), studim,  Universiteti Ndërkombëtar i Strugës.
  • “Ëndrra e madhe”, kujtime (2015), A di zoti shqip”, 2016, 
  • "A di zoti shqip", ribotim i plotësuar 2016. 
  • “Adaptim filmi, si të shkruash skenar origjina ose të frymëzuar nga romani, drama e kronika sociale e gazetës”, dedikuar studentëve të Akademisë së Filmit, botues Akademia Evolucion, Prishtinë, 2014. 
  • “Kolosët e filmit”, -pjesë  nga historia e filmit, libër për studentë dhe për filmofilet, botus Fakulteti i Arteve Mediale, Akademia Evolucion. 



Veprat letrare:

  • “Kujtime të trishta”, tregime, (2010),  “Dardania press”, Prishtinë,
  • “Qyteti në ankth”, roman (2011)  “Dardania press”. Prishtinë,
  • “Aventurat e Lulisë” (Kalorësja e arratisur e bashkimit kombëtar), roman (2012),
  • “Nata e fantazmave”, triptik me një monodramë (2014).
  • “Ilirianët”, tregime, 2015, “Dardania press”, Prishtinë,
  • ”Ëndrra e madhe”, kujtime, Dardania press, 2015, Prishtinë,    
  • “Zhvarrimi”, roman 2016, Dardania press, Prishtinë,
  • "Boritë e Apokalipsit", roman 2017. “Dardania press”, Prishtinë,


Shkroi tre skenarë për filma artistik të metrazhit të gjatë dhe katër skenarë për filma të shkurtër.



Fragment nga romani “Boritë e Apokalipsit”

Pa bari dhe pa busull 

    "Dhe në ato ditë njerëzit do të kërkojnë vdekjen, por nuk do ta gjejnë atë, edhe do të dëshirojnë të vdesin, por vdekja do të largohet prej tyre". 
   
    Kolonës së përgjumur fërfëlliza u binte fytyrës, anash i rrihte bora, prapa i ndiqte armiku. Mbulojë kishin qiellin, shtrojë tokën e ngrirë. Askush nuk dinte ku shkonin, kush i priste dhe kush do t'i mbronte. Turmat e pafundme të dëbuar nga qyteti,  iu qepën bjeshkëve të larta, të frikshme me zymtësinë, të pakapërcyeshme me ashpërsinë.  Ec e ec e shtrojerë askund. Bora e fërfëlliza nuk pushonin. U kërcisnin zorrët nga uria, u rëndoheshin qepallat nga pagjumësia, u çahej zemra nga pikëllimi. Mëshirë nuk tregoi as njeriu, as natyra. Zoti heshti ato ditë. Engjëjt qanin me lot të ngrirë... 
    -Mami, kthehemi në shtëpi! - e përgjëronte vogëlushi nënën. Mezi i hapte buzët nga të ftohtët që ia kishte shtangur nofullën.  
    -Do të kthehemi, shpirti im! -ia kthente nëna, e pafuqishme t'ia sqaronte se shtëpinë ua dogjën. 
    - Babi, ku është? -vazhdonte vogëlushi pyetjen tjetër.
    Nëna as këtë përgjigje s'mund t'ia kthente. Babin e ndalën në të dalë të qytetit, e skajuan në një hendek me burra të tjerë. Pasi bënë një copë rrugë dëgjuan breshërinë e pushkëve automatike prapa tyre.        

    Mediat flisnin për shpërngulje biblike, por jo drejt tokave të premtuara. E shpërngulnin popullatën nga shtëpitë e tyre drejt së panjohurës, i nxirrnin në trotuar dhe ua jepnin kahen e hiçit. U thanë t'ia mbathin nga sytë këmbët, pa busull, pa kokë.  Përralla pastaj rrëfen: na ishte një bari i mirë, që i printe kopesë në ditë të vështirë. Ujqërit gëlonin gjithandej. Një ditë shpërtheu një furtunë e paparë, kopeja u shpërnda, bariun e ngujuan në shpellë. Zemra i pikonte për kopenë që do t'ia hanin ujqërit. Kujtoja pjesë të përrallës. Nuk më kujtohej fundi. Dhe nuk ishte kohë përrallash, ishte kohë kataklizmash.
   Shënoja në notesin tim këto përsiatje nga kronikat e radiostacioneve. Shkëpusja dialog nga bisedat e kolonave të shurdhra.     
    Atë vit pranvera erdhi e qullur dhe e ftohtë. Koha na e pati me të pabesë. Askush nuk merrej me asgjë. Ia mbërthenim sytë televizorit, ia afronim veshin transitorit, i kapërdinim lajmet që përsëriteshin tërë ditën, për të vazhduar të nesërmen prapë nga mëngjesi. Ndonjëherë flisnim me fqinjin, duke i rënë gjithnjë një teli. “Si do të bëhej halli ynë?” Përgjigje nuk merrnim as nuk kthenim.   
    Në qytet bombardimet nuk reshtën. Emocionet i ndrydhnim, sepse frika nga e papritura na i këpuste shpresat. Në mëngjesin e ditës së tretë apo të katërt, nuk më kujtohet saktësisht, rolet ndryshuan. Tanët ecnin kokulur e pikëllueshëm, të dëbuar nga shtëpitë e apartamentet e tyre, nga i nxirrte me britma policia e njësitë speciale. 
    Refugjatët morën një bohçe me gjëra të domosdoshme. Të paktë ishin ata që mbanin valixhe të mëdha. Por dikur i linin në rrugë, sepse s'mund t'i zvarrisnin tutje. Rruga ishte e gjatë, e pafundme.  Ecnin me veshje të vajtueshme, bënte ftohtë fundmarsi, kurse ata dilnin me rroba të holla, disa me pantofla dhome. Kur i shihje, të dukej sikur niseshin në piknik, por fytyra nuk ua thoshte këtë gjë, ata niseshin drejt hiçit, drejt së panjohurës që i paralizonte. Dilnin grupe të dëbuarish, grumbulloheshin në trotuar, shihnin me pikëllim e të frikësuar tutje si të kërkonin ndihmën a mëshirën e dikujt. Pastaj nisnin britmat e policëve, që i urdhëronin të marshonin tutje. Fëmijët nuk e kuptonin ku shkonin, as pse i dëbonin në freskun e mëngjesit. Disa kundërshtonin, por prindërit e tyre i tërhiqnin zvarrë, të tjerët ua mbyllnin gojën që të mos qanin. Një kolonë e përzishme të dëbuarish, që rritej nga prurjet e rrugicave, mori rrugën nga qendra e qytetit drejt periferisë. Kolona shtohej si përroskat kur derdhen në lumë, radhët çrregulloheshin, por sërish dikush i vinte në binarë. 
    Banorët e kombit të tyre nga dritaret e apartamenteve e ndiqnin të heshtur e me kureshtje kolonën e pafundme, sikur shikonin filma në ekran të madh për shpërnguljen e hebrenjve. Skenat ishin surreale: burra, gra, fëmijë e pleq ulokë zvarriteshin tutje para dritareve të apartamenteve. Shumica në kolona të përzishme nuk bëzanin, ndonjë kollë fëmijësh pas vajit të ngulfatur, ndonjë ofshamë plake që çapitej në kolonë dhe hapat e çrregullt që e thyenin heshtjen e përgjithshme. 
    Një grua me flokë të kreshpëruar, nga dritarja e katit përdhes, iu drejtua turmës me mllef: -E kërkuat NATO-n, ja ku e keni! 
    Pastaj nxori gishtin e mesëm para. Gruaja tjetër nga dritarja përbri na e mati krahun, apo na i dha munxët, duke e mbyllur dritaren me zhurmë. Nga turma askush nuk merrej me të, edhe pse të gjithë e dëgjonin. Ata na shikonin nga lart. Tanët poshtë banesave morën rrugën e madhe. Kolonë më të gjatë e më të përzishme nuk kam parë në jetën time. Kontrasti në mes nesh e tyre: ata shikonin nga dritarja në ngrohtësinë e dhomës, ende në pizhame, ne ecnim rrugës së madhe me një bohçe në duar apo pa asgjë, pizhamet i lamë në fund të krevatit, pantallonat i veshëm mbi pizhame, sepse nuk na dhanë kohë t'i hiqnim. Sa hap e mbyll sytë na lanë pa asgjë. Si nuk u dëgjua asnjë foshnjë të qante, si nuk bëzajti asnjë kalama, që ecte përbri nënës a motrës, si nuk fliste askush me askënd. Ecnim në marrëveshje të heshtur. Tërhiqnim këmbët zvarrë, por re pluhuri nuk ngrihej, na dëbuan nga shtëpitë, duke na nxjerrë në rrugë të madhe, ndërsa nuk e dëgjova asnjë ngashërim gruaje. Më vinte të çirresha në kupë të qiellit nga mllefi e zemërimi, por e dija se aty do të vulosja fatin tim, mbase edhe fatin e ndonjë tjetri bri meje. Policët rrinin anash me kallash në duar, të gatshëm për të ndëshkuar ata që do të mbeteshin prapa. Shoku pranë meje ma shtrëngoi dy herë llërën sikur ta ndiente se do të bëja ndonjë gomarllëk. Ecja i mpirë me hapa somnambuli. Shihja zverkun e fuqishëm të një burri me një foshnjë në supe, me ndiqte me sy koka e mbështjellë me kësulë foshnjash: as nuk qeshte dhe as më jepte shenjë se më shihte.         
    Nuk më kujtohet të kem përsiatur atëherë apo më vonë, por e di që dëbimi ynë ishte ndryshe nga ajo që ua bënë hebrenjve para gjashtëdhjetë vjetësh. Edhe kolonat e hebrenjve ecnin të heshtura e të përzishme, edhe atyre u hidhnin romuze nga dritaret, i fyenin, ose ua matnin bërrylat, as  zëri i fëmijëve të tyre nuk dëgjohej, ose dëgjohej tepër i zbehtë si t'u kishte shterur çdo energji, ndërkaq i nisnin në geto, në kampe përqendrimi apo drejt fabrikave të vdekjes. Por dëbuesit tanë  nuk bënë geto të këtilla, nuk bënë as kampe përqendrimi (për kampe pune kam dëgjuar, ku i mbanin pengjet- shënjestra për bombat e NATO-s), por e rregulluan punën që të na dëbonin përtej kufijve ndërkombëtarë. Qyteti i tërë do të bëhej i tyre. Shtëpitë e braktisura do t'i plotësonin me kolonë që i sollën nga krahina e Likës së Kroacisë, apo nga Bosnja. Fusnin edhe policë që i sollën nga shteti i tyre.   
    Që në mëngjes ia behën policët para derës së banesave. Trokisnin me tytë pushke e me këmbë. Si sot më vjen ushtima e korridoreve nga hapat e banorëve të nxjerrë nga shtrati i ngrohtë. Ecnin të përgjumur e të frikësuar, këmbët e tyre të tërhequra zvarrë e dridhnin pallatin. Vaji i fëmijëve të zgjuar me zhurmë ushtonte deri në çati, pastaj në rrugë s'qante askush. 
    U futën edhe në banesën tonë. Kur na dëbuan mua e shokun nga apartamenti, nuk na lejuan të merrja asgjë me vete. –Shpejt-shpejt, zbrisni poshtë! - na urdhëroi njëri nga treshja e veshur me pancirë, duke na shtyrë me tytë të pushkës. 
    S'patëm kohë të kthenim kokën nga çantat, të cilat çuditërisht nuk i kishim përgatitur për ndonjë dëbim a rrugëtim të gjatë. Mora transistorin nga tryeza, kapa edhe notesin. Në çastin e fundit se si më doli para këmbëve çanta sportive. Na nxorën si plumbi i pushkës nga apartamenti, pa arritur as të mbyllnim derën me çelës. Policët kokërruar, disa të sapodalë nga burgu, shtrëngonin nofullat, kapërdiheshin, duart u hanin për një shkrepje arme mbi ne. Shpëtuam pa lëndime. 
    Nga hyrjet tjera dilnin banorë të frikësuar si pula pa kokë. Britma grash, zëra fëmijësh, lutje për mëshirë ta çanin timpanin e veshit. Disa nuk arrinin të mbathnin këpucët, dilnin me shapka dhome. Të tjerët mbi pizhame kishin veshur pallto. Bënte ftohtë. Më vonë nisnin të vajtonin gjërat që i lanë në banesë si t'i linin në gojë të ujkut, sepse e dinin që do t’ua plaçkitnin deri në dyshekun e shtratit. 
    Me t'iu bashkuar kolonës së pafundme banorët e apartamenteve e shtëpive përreth shkriheshin në turmën e pazëshme. Turma i bënte më të humbur, disave u jepte më shumë guxim, nuk e shpjegoja dot as gjendjen e parë, as gjendjen e dytë. Më pëshpërima na treguan se në disa lagje policët shkrepën me zarar, vranë e plagosen, disa kundërshtuan të dilnin nga shtëpitë. 
    -Ishte trishtim të shihje kur ta vrisnin njeriun para këmbëve, - më tha me pëshpërimë  burri i moshës së mesme, përderisa buza i dridhej në vaj. Emrin nuk ia mësova, as ai nuk ma tha, secili shihte hallet e veta e marshonte tutje. Donin të ruanin energjitë për rrugën e gjatë që i priste.    
 #    
    Shiu i ftohtë, përzier me borë e fërfëllizë, më mërdhinte deri në palcë. Kolonat e të dëbuarve vazhdonin të ecnin të përgjumur kodrave të rrëpinjta. Vargani i grave me foshnja në gji, i burrave më të paktë me bohçe në krah, i kalamajve ngjitur pas trupit të nënës, shkonin prapa të heshtur e të mërdhirë. Me rrobat e lagura, me pamjen e njerëzve të dëshpëruar që s’dinin ç’të bënin me vete e me ata që i kishin pranë, herë shanin nën buzë, herë qanin prajshëm, më shumë shikonin tej në horizont ku prisnin të rrëzëllente një fije drite. 
    Derisa ecja i përhumbur, prapë më kujtoheshin pamje filmash me tërmete, vërshime, stuhi polare, njerëzit që e çapëlenin njëri-tjetrin. Nuk më hiqeshin nga mendja pamjet e kolonave të gjata të të ikurve, makinat e shumta që e bllokonin rrugën, kolonat e tjera që i braktisnin makinat, duke ua mbathur këmbë kodrave e gërxheve. Por truri m’u kthjellua nga imazhet imagjinare, duke i parë kolonat reale, ashtu si ishin: të mërdhirë, të bërë gati dyfish nga lodhja, të përhumbur. Makinat e braktisura na e kishin zënë rrugën. 
    Në rrugëtimin tonë të pakokë, sepse askush nuk e dinte nga shkonim, kur e kaluam rrugën magjistrale pamë kolona të tjera makinash që s'bënin para as prapa. Diku duhet t'i ketë bllokuar policia, por asnjëri nga udhëtarët nuk dilte jashtë makinës. Athua të ketë filluar fundi i botës me dëbimin tonë?  
    Me gjithë paralajmërimet ogurzeza të shkrimeve serike, emisioneve televizive apo filmave të Hollivudit, pak ditë më parë na rrëmbeu besimi i patundur se fundi i botës do të niste gjetiu, nëse duhej të realizoheshin parashikimet e fallxhorëve, apo ithtarëve të apokalipsit. Më shumë besonim se ishte çështje e fantazisë së artistëve apo e industrisë së filmit, që paralajmëroi disa herë fundin e botës me seri filmash, por gjithnjë dilte një hero që e shpëtonte botën. Në fatkeqësinë që na pllakosi nuk doli asnjë hero, nuk pati as njerëz që do t'i prinin turmës, që do ta orientonin, apo që do ta shtynin tutje. Secili ecte pavetëdijshëm, shkelte në gjurmët e atij para tij, vazhdonte pa e ngritur kokën nga shkonte.  
    Pak orë më parë nuk na shkonte ndër mend se do të na dëbonin nga shtëpitë, do të na shpërngulnin nga vendi, më shumë druanim se do të na vrisnin në grupe, në shenjë hakmarrjeje, do t'i mbushnin burgjet e tyre, por për pjesën tjetër besonim se do t'i linin në vatrat e tyre. Por armiku ynë gjithnjë ishte i paparashikuar në veprime, bënte ashtu si nuk ta merrte mendja. 
   Ecja në bishtin e kolonës, duke fantazuar, sepse nuk doja t'i kthehesha realitetit. Dikur nisa të shqetësohesha, nuk i shihja askund prindërit e  mi, ndërkaq takova disa fqinjë. Ata ishin të sigurt se babai e nëna nuk dolën nga shtëpia. Të tjerët ma thanë që i panë në kolonat e të dëbuarve, por në cilin drejtim u nisën, askush nuk dinte të ma thoshte. U përshëndeta me mikun e banesës, Gimin, e braktisa kolonën dhe u ktheva mbrapshtë, në kërkim të prindërve. Ata vazhduan tutje në kohën me shi e fërfëllizë që ua fshikullonte fytyrën e trupin.  
    Rrugicave të rrahura më pak mbërrita para shtëpisë. S’kishte frymë njeriu. Heshtja e lagjes më trishtoi. Shtëpia e prindërve ishte plaçkitur, rraqe të hedhura tutje: mobilie të thyera, karrige të përmbysura. Nuk ndenja. Lagjja qe braktisur, shtëpia qe plaçkitur.   
    Më brente ndërgjegjja pse i braktisa. Sikur të rrija me ta, do t'u ndihmoja, mbase do t'i ngushëlloja. Nuk e keni idenë çfarë ndjesie është të ballafaqohesh me shtëpinë në rrëmujë, në vend se të dëgjosh zërat e dashur. Heshtja torturuese më pikëllonte. Pendimi ma zinte frymën. Më zgjoi nga përhumbja një mace e fqinjit që mjaullinte. Më shikonte në sy, mbase kërkonte ndihmën time, mbase më pyeste në gjuhën e saj për pronarët që e lanë vetëm dhe ikën. E shikova i dëshpëruar në bebëzat e syve të saj, por e hoqa shikimin, sepse e dija që ajo s’mund të më jepte asnjë përgjigje për prindërit e munguar, as unë s'kisha ç'i jepja për ushqim, s'mund t'i thosha asgjë për pronarët. Nëpër mend e sillja tronditjen e prindërve si u tha policia që duhej ta braktisnin shtëpinë. Kanë bërë një jetë në vatrën e tyre, kanë shpresuar që këtu do ta ngrysin jetën, kur befas u  thanë: "Mbathja, lini të gjitha!" 
    Prindërit shihnin si u qëndronin mbi kokë kërcënueshëm policët: - Keni kohë pesëmbëdhjetë minuta. - Ashtu u thanë atyre që ecnin me mua në kolonën e refugjatëve, ashtu duhet t’u kenë thënë edhe babait e nënës, para disa orësh. Ndonjëri përpiqej t’u sqaronte se afati është tepër i shkurtër, gati e pamundur të bëhesh gati, por polici shikonte orën, një herë ta lëshonte një shikim të zemëruar, që mezi e mban veten të të mos hidhej në grykë. Ndonjë polic nuk e përmbante veten e godiste fatkeqin këmbëngulës me tytë pushke duke e lënë pa frymë.  
    Mjaullima e një maceje që e ndiqte tjetrën më paralajmëroi se isha në vendin e gabuar. Mund të më qëllonte ndonjë snajper apo të më vriste ndonjë civil i armatosur, sepse ato ditë secili banor i kombit të tyre mund të të vriste dhe të mos jepte përgjigje. 
    Në heshtje ia lashë lamtumirën shtëpisë, e mbylla derën, e dija se pas disa orësh, ose më së largu të nesërmen, do ta thyenin e do ta plaçkitnin atë që kishte mbetur. Nuk mora asgjë me vete. Më sëmbonte. "Ku mund të kenë shkuar pleqtë e gjorë?
   Te refugjatët nuk u ktheva, nga qyteti s’kisha si të dilja. Policët rrinin para çdo udhëkryqi, civilë të armatosur ruanin lagjet. Pas valës së parë të dëbimeve, policë e rezervistë të mobilizuar u shpërndanë nëpër udhëkryqe  e rrugë me rëndësi. U nisa drejt një furriku në çatinë e godinës shumëkatëshe, sipër banesës nga na dëbuan. Nga çatia mund të vrojtoja disa rrugë e një udhëkryq. Isha më i sigurt se kudo tjetër, askujt s'do t'i kujtohej ky qymez i braktisur. Spektaklin e bombardimeve natën e parë e të dytë nga këtu i ndoqëm. 
    Kështu për disa muaj mbeta peng, brenda një hapësire të ngushtë nga as nuk dilja dhe as nuk lëvizja. Nuk isha i lumtur që u shkëputa nga kolona. Mbase shpëtova nga marshimet e pafundme. Mbase hoqa barrën e vuajtjeve kolektive të kolonës, ndërsa nuk u ndihmoja dot, më pikonte në zemër kur pashë foshnja të mardhura, fëmijë të frikësuar e gra të tmerruara. Nuk mora vesh asgjë për fatin e kolonës nga e cila u shkëputa, nuk mora vesh asgjë as për shokun tim, që shpresonte të kalonte kufirin e të dilte në Shqipëri. Por e di që herë-herë ua pata zili. Shpesh e kam përsëritur: “Të lumtë ata që i kaluan me kohë portat e qytetit, mjerë ne që mbetëm brenda dhe pamë lemeri që as t’i përshkruajmë nuk dimë”.  Po të parafrazoja gjyshen time, do të thosha "lmerën që e pashë do t'ia kallëzoj vetëm natës së vorrit!" Sa herë më kujtohen ato që përjetova, lëkura e kafkës më rrëqethet, sa herë më përftojnë në gjumë pamjet e luftës, një klithmë e frikshme më zgjon nga kllapia. Gurmazin e kam të tharë. 
        I dëshpëruar me ato që më panë sytë, i vetmuar në furrikun tim të ri, shihja zbraztë në horizont, përpiqesha të kapja nga ia mbathën kolonat e pafundme të refugjatëve, sepse që nga çasti kur kapërcyen portat e qytetit, ata u bënë refugjatë pa asgjë, pos shpirtit e ndonjë anëtari të familjes që e nxorën shëndosh nga kthetrat e policisë e të njësive speciale.  
#
    Të nesërmen nga furriku im pashë valën e re të refugjatëve që i dëbuan. Më shumë se gjysmë dite u sollën në platformën e Stacionit të trenit që nuk i zinte, u përhapën në fushën përreth, uleshin në shinat e trenit, duke pritur të iknin me trenat e rrugëtimit Prishtinë- Hani i Elezit. Lokomotiva fishkëllente trishtueshëm. Vagonët mbusheshin njëri pas tjetrit. Se ku e zbraznin ngarkesën askush nuk e dinte, nuk e dinin as ata që hipnin në tren, por donin të iknin. Policët u rrinin mbi kokë. Refugjatët  donin të iknin sa më parë nga britmat dhe nga lemeria që u panë sytë. Asnjëri nga ata që u nisën me tren, nuk u kthye t’u tregonte. Edhe sikur turma të  kundërshtonte, policët e armatosur nuk u jepnin rrugë tjetër. Prej së largu qarkullimi i trenave më ngjante me trenat  e Aushvicit e Dahaut.  Ku i shpinin? Në fabrikat e vdekjes? Athua në cilin krematorium i nisnin gratë e fëmijët? Fliteshin gjëra të frikshme për shkritoren e “Trepçës” afër Mitrovicës, edhe para fillimit të bombardimeve. Thuhej që aty i digjnin kufomat pasi i vrisnin. Pëshpërima qarkullonin para fillimit të bombardimeve. Në furrën e termocentralit, ku prodhohej korrenti, po ashtu flitej se digjeshin kufoma të tjera. Në vend se të shkrinin zink e argjend, shkrinin eshtrat e të vrarëve që të mos linin gjurmë. Energjia elektrike prodhohej nga kufomat, megjithëse thëngjill kishte sa për gjysmën e kontinentit. Nuk e di si m’u kujtua një pikëpyetje rrëqethëse" Po sikur t'i hidhnin të gjallë në shkritoren e “Trepçës” apo në furrën e Obiliqit? Kush i pengonte t’i digjnin ende pa dhënë shpirt, të gjallë sikurse i kishin kapur në rrugë apo në shtëpi? 
    Disa ditë pasi u vendosa në furrikun e tarracës së godinës, ku banoja, transistori i vogël që e mora me vete, raportonte për burrat që i ndanin nga gratë dhe i pushkatonin disa metra më tutje. Të tjerët i vinin mburojë kundër bombardimeve të NATO-s? Dy muaj më parë policia e vunë mburojë në mes tyre e një grupi kryengritësish popullatën e një katundi. Radiostacionet njoftonin se ushtria serbe, refugjatët i bën mburojë disa herë kundër bombarduesve të NATO-s. 
    Turmat, te platforma kryesore e kryeqytetit, gumëzhinin, shiheshin edhe fëmijë të ndarë nga prindërit, qanin, dikush i mbante për dore duke i kërkuar prindërit e tyre. Zërat i shpërndante era, vuajtjet e tyre mbeteshin aty, në platformën e Stacionit të trenit, apo në humbëtirën përreth. 
     Treni ishte pa orar, pa cak dhe pa konduktor. Mizëria e udhëtarëve nuk e dinin kur do të nisej, ndërsa prisnin, nuk e dinin kur do të  kthehej treni tjetër, pasi nisej vargu i vagonëve të mbushur përplot, nuk e kishin idenë ku shkonte, e megjithatë ngjiteshin në të. Shpresoja që do të shkonte në Shkup, atë shpresë sigurisht e kishin edhe fatkëqijtë, por radioja lajmëronte që zyrtarët e përtejkufirit nuk do ta lejonin këtë armatë refugjatësh të kalonin në vendin e tyre. Druaja që treni do të ndalej në mes të kufirit, në tokën e askujt. Sigurisht i zbraznin vagonët me udhëtarë, policët ua shkrepnin nga një breshëri prapa veshëve, duke i shpërndarë fushës me baltë. Treni kthehej bosh për t'u mbushur sërish me refugjatë të tjerë, që prisnin të përhumbur e të hutuar në platformë. 
    Po sikur treni të shkonte në Beograd? Një rrëqethje ma përshkoi palcën kurrizore. Trenat bartën shumë bashkëkombës tanë në kryeqytetin e tyre. Kurrë nuk u kthyen. Në stacionin e kryeqytetit të tyre do t'i zbrisnin, do t'i rreshtonin, duke i ndarë burrat nga gratë, i veçonin edhe fëmijët nga prindërit, pastaj i nisnin nëpër kampe. Pamjet e ngjashme i kujtoja nga Lufta e Parë Botërore, pastaj pas Luftës së Dytë,  kur i hipën në tren mijëra bashkëkombës, kinse të zënë robër, duke i detyruar të parakalonin me pranga në duar nëpër qendër, përderisa kryeqytetasit i shihnin me kërshëri, ose u duartrokisnin xhandarëve të tyre sypatrembur që godisnin ndonjë rob të pabindur. Sa herë i botova këto pamje të zymta në gazetën ku punoja. 
    Po kësaj radhe ç'do të bënin me ta? Do t'i hidhnin në lumin e madh të tyre, ashtu si i hodhën boshnjakët para disa vjetësh në lumin Drina. Tmerri ma mbërtheu trupin. Qarkullimi i trenave me vagonë të pafundmë, ku i futën edhe vagonët për kafshë, ma  kujtonte këtë dramë. Sigurisht u zihej fryma në hapësirën e ngushtë, luftonin për pak ajër, shtyheshin, përpiqeshin të bënin vend, të preheshin, sepse tërë ditën ndenjën në këmbë, por më parë mbështeteshin në njëri-tjetrin sesa që mund të pushonin eshtrat në ndonjë ulëse.
"Ku shkonte ky tren?" 
"Në ferr", m’u përgjigj kipci im.
"Në ferr?"
"Por nga ferri askush nuk u kthye", ma paralizoi trurin përgjigjja ime që nuk doja t'ia ktheja kipcit. 
 "Pse mos mendove që po i gatisin për maskenball", më zgërdhihej me cinizëm hija ime cinike, e pafuqishme të ndryshonte situatën.    
    Me t’u ngarkuar refugjati i fundit pasdite vonë, fusha përreth stacionit m’u duk e zbrazët, e trishtë, humbëtirë. Pak orë më parë gumëzhinte nga zërat, thirravaje të fëmijëve, britmat e burrave, ofshamat e plakave. 
    Treni nuk u kthye më. Një erë bartte copa gazetash e qese najloni sipër platformës e tej humbëtirës. Grumbuj plehrash të shpërndara gjithandej. Shkretim e braktisje. Shinat e trenit nxinin. 
Më mbërthyen ngashërimet.

Freitag, 31. März 2017

Vera Istrefaj

 Vera Istrefaj
        Vera Istrefaj është lindur në Kukës më 1 nëntor 1975. Që në vegjëli ka botuar vjersha dhe skica në shtypin e kohës. Në vitin 1991 është paraqitur në një Almanak të krijuesve me 76 poezi dhe me një skicë. Që prej asaj kohe ka botuar herë pas here brenda dhe jashtë Shqipërisë në shumë media të shkruara. Ka qenë pjesëmarrëse në shumë konkurse letrare ku edhe është nderuar me çmime.
        Eshtë juriste në profesion dhe është aktiviste e shoqërisë civile, avokate e të drejtave të njeriut me nje experience 20- vjecare. 
        Eshte koordinatore e rrjetit “ Barazi ne vendimmarje” per Qarkun Kukes.
        Në vitin 2009 është nderuar me “Mirënjohje për kontributin e dhënë në komunitet” dhe është përzgjedhur një ndër 10 personat më aktivë në rang kombëtar. 
        Është e martuar dhe është nënë e dy djemve. Punon e jeton në Kukës, ku eshte kryetare e “Lidhjes se Shkrimtareve dhe Artisteve te Shqiperise” – Dega Kukes.



Ka botuar librat:

  1. "Shiu i fundit", 
  2. "Nënqeshja e ëmbël", 
  3. "Në akuj digjem", 
  4. “U jepem udhëve" , 
  5. “Qielli I shpirtit tim”, 
  6. “Vese shpirti” dhe 
  7. “Lirikat e Pikellimes



Poezi nga Vera Istrefaj


DIMRI

Dimri
përqafoi fuqishëm
brishtësinë e supeve

Peshë e bardhësisë
rëndueshëm
ngrin vështrimet

Pas hapave nëpër qytet
mbetet heshtja,
heshtje  që klith
ngricave të shpirtit

Tutje në horizont
ngrirë shpresa

Degëve të blirëve
hallet nxijnë




ABSTRAKSION

Tutje darë e mendimit,
librin e ëndërrave
mos ma shfleto!

S’po i gjej dot një varr
trishtimit





IMAZH

Mbi liqe
ngrica e zezë zuri vend

U terruan shpresat

Dridhet zemra
si gjethe vjeshte
furtunave të shpirtit

Po fundosen ëndërrat




Ç`TRISHTIM

Kjo mjergull
si mjekra e plakut të moçëm
na është varur shpirtit

Na i ftohu ëndërrat
e na njomi trishtimin

Në dhimbje eshtrash
shtriqet kjo mjergull,
mjegullon vështrimin

ç`trishtim





SHPRESË

Buzëqeshjes
mos ia mbyll derën

Lëre të dritojë
nëpër shpresë

Mbi trishtim lëre,
si lule me vesë



KUJTIME

Mbi tym mendimi
nje tufe dëborë
flokëve si kurorë

Deshpërimit
noton zemra

E në shpirt mbeten
gjurmë të paemra




VJESHTË NË SHPIRT

I kanë ikur gjethet 
pemës së shpresës

Lulja zhuritur
mungesës  së vesës

Nisur në udhëtim
vjeshta e vonë,
shpirtit  të trazuar




FLATRA NË FJALË

Le t’i nisin fjalët
pranga për to s’kam

Po më rimon shpirti
si ky shi mbi xham

Vargu flutron
petal më petal

Me rrezet e shpirtit
ngrohur  e kam
e udhëtimin e tij
asgjë s’e ndal




Ç`TI  JAP  ETJES?

Shpirti,
kjo letër ku dhembja shkruan

Zemrës
i jep flatra veç gëzimi

Nga mendimi
truri vuan

Më pushton trishtimi

Ç`ti jap etjes?




AKULLI I KOHËS

Në skërmitje dhëmbësh
akulli i kohës
më mundon,
e zjarri i zemrës,  bubulak
shkrumbon

Sa pak kërkoj nga jeta,
sa pak!

E s`më ofron
asgjë




KRISTAL NË SY

Më mbetën sytë 
drejt derës

Pres të më vish
si syth i pranverës

Mureve të zemrës
përplaset etja për ty

E portreti yt,
kristal në sy,
imazh 




NË PRANVERËN E SHPIRTIT

Livadhet e ndjenjave
më  blerojnë
çdo pranverë

Pas cdo dimri
zemra me çel

E pranvera e  hershme
bleron shpirtit

Si një kopësht me lule
ku dehemi ne të dy




VALË ZEMRE

Këngë e pakënduar
valë e zemrës time

Në pentagram
dridhjet e shpirtit

Kujtimet
vallëzojnë trazirave

Nostalgjia,
ra mbi zbrazëtinë
e etjes sime




IMAZH NË IKJE

Pendë të argjendta
zogjtë e shpirtit

Edhe kalimin dembel
nga teli në tel

Gjalica rëndon
nën të bardhin mantel

Dimri po rrëshqet
duke mbretëruar
nën këmbë tona




ACAR

Kjo vjeshtë
la gjurmë në shpirtin tim

Etjen
nuk ma shoi
shija frutore

E tani,
etjen ma ngriu në buzë
një flokëz dëbore

Një putje e acartë
ngriu qiellit, 
puthje e kristaltë




KRAHASIM

Stinën e mjergullës
të gjatë e pati ky vit,
mjaft të gjatë

E ftohtësinë
lak në fyt.

Tymnajë
në kokat e njerëzve,
tymnajë.

Ç`ti japim qiellit
në këtë etje shekulli?

Përpëlitet etja
në funde oqeanore, 
e tymnaja jonë
na tërheq për dore.


Mittwoch, 4. Januar 2017

Lufta e Vlorës në memorien e kombit

Prof. Asc. Dr. Zaho Golemi

Komiteti i Mbrojtjes Kombëtare, i drejtoi në datën 3 qershor 1920, komandës italiane në Vlorë një ultimatum: Të iki nga Vlora!
Gjeneral Piaçentini u përgjigj vetëm me fjalët: “Përgjigjen shqiptarët do ta marrin vetëm nga grykat e topave”


Akademia e Forcave të Armatosura

Në qoftë se Kongresi i Lushnjës foli me gjuhën e diplomacisë, gjashtë muaj pas Kongresit kishte ardhur koha të flitej me gjuhën e pushkës për të fituar atë që në gjuhën e historiografisë quhet “Pavarësia e Dytë shqiptare”. Për këtë qëllim patrioti Osmën Haxhiu, thirri më 29 maj 1920, kuvendin e Barçallasë, i cili me rreth 200 delegatët nga të gjithë fshatrat e Labërisë, zgjodhi Komitetin e Mbrojtjes Kombëtare, Komisionin e Luftës me 12 anëtarë dhe Këshillin e Luftës me 30 anëtarë si dhe komandantët e çetave të të gjithë fshatrave.

Është fakt i njohur historik se për organizimin e kryengritjes së armatosur kundër pushtuesve italianë, 94 vjet më parë flitej në çdo shtëpi shqiptare. Italianët kishin pushtuar një pjesë të trojeve tona të jugut, qysh në vitin 1914, kur filloi Lufta e Parë Botërore. Për aksionin politik dhe ushtarak u fol dhe në Kongresin e Lushnjës në janar të vitit 1920. Por qeveria e Tiranës ishte lënë “mënjanë”, nga ky aksion ushtarak me vlerë themelore për ekzistencën e kombit shqiptar. Lufta përfshiu masivisht gjithë fshatrat e qytetet e jugut të Shqipërisë. Janë të evidentuar saktësisht 89 komandantët e çetave të luftës me një shtrirje mjaft të gjerë që i dhanë kësaj lufte formatin e kryengritjes antipushtuese të nivelit kombëtar. Në këtë Kuvend u vendos që Komiteti i Mbrojtjes Kombëtare, t’i drejtonte komandës italiane në Vlorë një ultimatum, për t’i dalë borxhi kësaj të fundit, dhe të bëhej një zgjidhje paqësore. Në datën 3 qershor të vitit 1920 që nga Beuni ky ultimatum ju dërgua gjeneral Piaçentinit me anën e trimit dhe patriotit Mehmet Selim Mallkeqi, që e morri vullnetarisht këtë detyrë. Gjeneral Piaçentini u përgjigj vetëm me fjalët: “Përgjigjen shqiptarët do ta marrin vetëm nga grykat e topave”.

Kështu, mbas kthimit të Mehmet Selim Mallkeqit, u vendos që më 5 qershor 1920 do të bëhej sulmi i përgjithshëm. Zjarri i saj vazhdoi me heroizëm në Kotë, në Gjorm e Llogora që ishin tre nga betejat më të mëdha e më të rëndësishme të Luftës së Vlorës që çuan në shpartallimin dhe largimin përfundimtar të ushtrisë italiane nga Vlora dhe rrethinat e saj, më 3 shtator të vitit 1920. Krismën e pushkëve, topave dhe mitralozave në Vlorë e dëgjuan edhe Fuqitë e Mëdha: francezët, amerikanët, italianët dhe britanikët që ishin fitues të Luftës së Parë Botërore. Komisioni i Luftës kishte këtë përbërje: Osman Haxhiu - Vlorë Qazim Kokoshi – Vlorë, Murat Miftari – Tërbaç, Alem Mehmeti – Tragjas, Hamit Selmani – Dukat, Duro Shaska – Kocul, Hysni Shehu – Sevaster, Beqir Sulo Agalliu – Vlorë, Myqerem Hamzarai – Kaninë, Qazim Koculi – Kocul, Sali Bedini – Armen, Ali Beqiri – Velçë, Azbi Çano – Mavrovë. Komandant i Përgjithshëm i Luftës fillimisht u caktua Ahmet Lepenica, i cili pas gjashtë ditëve dha dorëheqjen dhe në vend të tij u zgjodh Qazim Koculi. Ai e kreu këtë detyrë deri në përfundim të luftës. Në nderin dhe respektin e thellë për 150 dëshmorët e Luftës së Vlorës, por dhe më shumë se 400 të plagosurve përkulet në çdo përvjetor shqiptarët. Lufta kishte heronjtë e vet të shquar e të çmuar si Zigur Lelo, Selam Musa- Salaria, Hodo Zeqiri, Kanan Mazja, Sali Vranishti, Osman Haxhiu, Sado Koshena, etj.. Duke gërmuar në shkrimet periodike të kohës gjejmë këtë pasazh të rëndësishëm nga Prof. Dr. Bardhosh Gaçe, i cili përmend një fakt shumë të rëndësishëm: “Në vitin 1985 kur i madhi Petro Marko shëtiste nëpër rrugët e Vlorës, në Muradie, në shkollën "28 Nëntori" -tha se- "do vijë dita që në sheshet dhe rrugët e Vlorës dhe në shkollat tuaja ju do të shihni fytyrat e apostujve të shqiptarizmës, si Marigo Pozio, Jani Minga, Osman Haxhiu, Halim Xhelo, Zigur Lelo, Sali Vranishti dhe gjithë patriotëve të tjerë që me pushkë e penë bënë Shqipërinë”.


Ultimatumi i Luftës së Vlorës – vlerë për studiuesit.

Përmbajtja e ultimatumit e përmbledhur sipas librit "Lufta e Vlorës" të autorit Ago Agaj, të shkruar në Egjipt dhe të botuar në Toronto-Kanada:

“Komiteti i Mbrojtjes Kombëtare
Nr. 6 i protokollit.; Shkëlqesisë së tij, Gjeneralit Settimio Piaçentini,

Komiteti “Mbrojtja Kombëtare” i zgjedhur nga populli i Vlorës në mbledhjen e Barçallasë më 29 maj 1920, në ndodhjen e të nënshkruarve, ka nderin t’i deklarojë shkëlqesisë Tuaj sa vazhdon: ”Kur ushtria italiane zbarkoi në Vlorë më 1914, komanda italiane me anën e proklamatës zyrtare të saj na siguroi në emër e në nder të kombit italian, se Italia e lirë nuk kish asnjë qëllim zaptimi të Vlorës e, qëllimi i zbarkimit ishte nevoja e sigurimit strategjik të gjendjes ushtarake në rast armiqësie ndërmjet Italisë e të Austrisë. Populli shqiptar i lodhur prej grindjeve të brendshme dhe duke u dhënë besim nderit dhe premtimeve të qeverisë italiane që bëri me anën e proklamave të botuara njëra pas tjetrës, i’u desh më në fund të përulte kokën e të toleronte zbarkimin italian. Dhe gjatë pesë vjetëve toleroi dha vazhdon të tolerojë padrejtësitë e kryera prej italianeve në dëm të Shqipërisë. Prej pesë vjetëve Vlora, djepja e Pavarësisë së Shqipërisë është qeverisur si një nga kolonitë më të ulëta: përveç gjuhës, administrata dhe flamuri tonë na u mohuan nën kondita shumë të ashpra, me të këqija se ato nën sundimin turk, kur Turqia sundonte në Shqipëri. Por e ashtuquajtura Italia e lirë, pa u turpëruar ka provokuar copëtimin e Shqipërisë me traktate të fshehtë duke mos respektuar nderin e saj me anulimin e traktatit që ajo ka firmosur në Londër më 1915. Na e dimë se një populli vogël si populli shqiptar nuk mund të sulmojë me armët e tij një fuqi të madhe siç është Italia, por qeveria italiane sado e fortë që të jetë, nuk mundet kurrë të ndalojë popullin e vogël të Shqipërisë që të vdesë për idealin e lirisë së tij. Populli shqiptar e quan copëtimin e Shqipërisë një vepër të Italisë e cila duke ndjekur programin e saj imperialist përpiqet ta mbajë Vlorën si një koloni nën zgjedhën e saj. Por ky popull sot me i bashkuar se kurrë ndonjëherë nuk mundet të tolerojë më dhe ta shohë veten të nxjerrë në akant si kafshët në Pazar të Europës për të kënaqur lakmitë Italo-Greko-Serbe. Prandaj dhe ka vendosur të rrëmbejë armët e të kërkojë nga Italia lëshimin e administracionit të Vlorës, Tepelenës, Himarës, të cilat vende duhet ti dorëzohen sa më parë qeverisë kombëtare në Tiranë. Komiteti “Mbrojtja Kombëtare” me mandat të popullit të Vlorës e të gjithë Shqipërisë, i mbledhur këtu dëshiron që shkëlqesia Juaj t’i përgjigjet kërkesës së tij deri nesër, 4 qershor përpara orës 19.00. Në rast të kundërt për çdo gjë që mund të ngjajë, Komiteti i Mbrojtjes Kombëtare nuk merr asnjë përgjegjësi.

Me nderime: Komiteti i Mbrojtjes Kombëtare
Osman Nuri, Qazim Kokoshi, Duro Shaska, Ali Beqiri. 3 qershor 1920


Kush e drejtoi Luftën e Vlorës?

Pesë Çetat më të mëdha dhe komandantët e fshatrave janë si mëposhtë vijon: (Duhet shënuar se Komandantët e vrarë u zëvendësuan menjëherë në fushëbetejë),

1.Çeta-Shullërit Komandant Kalo Telhai (dha dorëheqjen pas gjashtë ditëve) - Barjam Qamili, Ramica-Caush Tafili, Elmas Ademi, Bashaj-- Zigur Lelo, Zyber Musai, Dushan Qamili, Matogjin-Demir Mystehaku, Velçë-Caush Mehmeti, Hasan Hyso, Vajzë-Çoban Nuredini.

2. Çeta-Kudhës Komandant Rrapo Çelo, Sevaster-Hamit Mahili Dushkarak-Qëndro Fega, Shkoza-Kanan Maze, Mane Aliu Rexhepaj-Halim Rakipi, Mërtiraj-Salo Islami.

3. Çeta-Dukat Komandant Sheme Sadiku, Dukat-Hodo Zeqiri, Muhamet Maze, Tragjas-Yzeir Muço, Sinan Mete, Radhima-Bilbil Sinani, Xhafer Asllani, Imer Radhima. 

4. Çeta-Lumi Vlorës Komandant Sali Vranishti, Vranisht-Azem Sulo, Daut Seferi, Bolenë -Mato Robi, Kallarat-Feim Çelo, Tërbaç-Selman Hyseni, Selam Abazi, Lepenicë-Sheme Jazo, Gjorm-Selam Hasani, Gumenicë-Bajram Mehmeti, Deli Bajrami, Lapardha- Selim Suleimani, Drashovicë-Hysni Fallani, Vërmik-Neim Braka, Brataj- Memo Meto, Kuç-Xhafer Aliko. 

5. Çeta e Fëngut, Komandant Muço Aliu, Treblovë-Hakim Hyseni, Kocul-Lilo Hakani, Bylysh Latifi, Mavrovë - Isuf Rustemi, Romës- Mehmet Musai, Mallkeq-Mehmet Selimi, Armen-Fejzo Islami, Karbunar- Muhamet Cenaj, Gërnec- Dushan Kaçi. Të painkuadruara në këto pesë çeta ishin si mëposhtë vijon: Kanina-Komandant Beqir Velo, Muhamet Bedini, Mustafa Bega Topalltia- Kom. Neki Hoshtima Narta- Kosta Mano Çeprat- Vesel Çeprat Trevllazri- Kom. Qazim Ismaili, Ahmet Hoxha Në Vlorë erdhën shumë çeta nga të gjitha anët e vendit: Çeta e Salarisë me Komandant Selam Musai Kurveleshi- Kom. Riza Runa Mallakastra- Kom. Bektash Cakrani, Kamber Belishova, Hysni Toska Mallakastra e egër- Kom. Halim Hamiti Skrapari- Kom. Riza Kodheli Berati-Kom. Seit Toptani, Izedin Vrioni Peqini-Kom.Adem Gjinishi Gjirokastra- Javer Hurshiti, Xhevdet Picari Çamëri-Alush Seit Taka, Muharem Rushiti Korça Kom. Kapiten Ferit Frashëri Sami Koprencka, Tosun Selenica Tirana-Ismail Haki Kuçi, Ismail Haki Libohova. 

Nga Fushëbardha kishte 78 luftëtarë që drejtoheshin Novruz Bello zëvendëskomandant çete, por dhe Dervish Kërpaçi, Kasëm Golemi, Manxhar Muho, Neshat Çarçani, Belul Golemi, Xhelo Baho, Manxhar Shalari, Murat Cama, Belul Onjea, Jupe Proda, Lufto Kondi, etj.. Për këtë kënga e popullit thotë “Merri Vlorë djemtë tanë,/78 jataganë..”. Ndërsa nga Amerika erdhi edhe një çetë me në krye Aqif Përmetin dhe Kareiman Tatzatin; me Luftën e Vlorës u bashkuan edhe çetat ordinere të Shaqo Llapit, Duro Durmishit dhe Myslym Çorrit. Kishte edhe një grup artiljerësh me Kom. Azis Çamin dhe zëvendës Elmas Ademi, me artilier Xhafer Xhuveli dhe Avduraman Çiraku. Policia e luftës komandohej nga Shero Emini e Ahmet Lepenica. Të gjitha këto çeta dhe komandantët e tyre komandoheshin nga 12 anëtarët e “Komitetit të Mbrojtjes Kombëtare” dhe Komandanti i përgjithshëm Qazim Koculi. Në organizimin e luftës ishte edhe gjykata, me Kryetar Neki Xhenetin, prokuror Rasim Babameto dhe Avdul Kuçi anëtarë gjyqi Sif Kedhi e Agjah Libohova. Sekretar ishin Meçan Selami nga fshati Kallarat e Halim Xhelo nga fshati Tërbaç. 

Pas luftërave të ashpra u çlirua Kota dhe Drashovica, komanda dhe qendra u vendos në Drashovicë. Pas disa polemikave u caktua Qazim Kokoshi prefekt. Një nga problemet më të rëndësishme të luftës ishte furnizimi me ushqime dhe municion. Xhafer Ypi, Prefekti i Beratit, vendosi t’i sjell deri në lum pranë Selenicës të gjitha ndihmat e qeveris. Kryeministri Sulejman Delvina dhe ministri i brendshëm Ahmet Zogu ishin dy njerëzit më të fuqishëm, që përkrahën pa rezerva Luftën e Vlorës. Dy nga anëtarët e “Komitetit” Sali Bedini dhe Duro Shaska bënë organizimin e Vllehëve të zonës, të cilët me në krye Kol Kitën, me karvanet e kuajve, e shpinin furnizimin në magazinat e Llakatundit, Picarit, Lubonjës dhe prej andej në Kotë ku merrej në dorzim nga Ali Gjiriti dhe Izet Borshi. Përfaqësus i luftës pranë qeverise ishte ministri fuqiplot Spiro Jorgo Koleka. Himara kishte përfaqësues të saj Naqe Konomin. Spitali në Kotë drejtohej nga Dr. Sezai Çomo, për mjekimet përdoreshin mjekët italian të zënë rob dhe dy amerikan që kishin ardhur për ndihmë me kryqin e kuq. Me ilaçe furnizonin farmacitë e Rexhep Hitos, Syrja Libohovës, Fadil Kotonit, Nazif Halites dhe Kryqi i Kuq Amerikan. 

Në Vajzë u grumbulluan robërit dhe Komandant i kampit të robërve ish vendosur Rexhep Suleimani. Teksti i ultimatumit për Piaçentinin u përgatit nga Avdul Kuçi dhe u dorëzua nga Mehmet Selim Mallkeqi, i shoqëruar nga Halim Laze nga Kanina dhe Adem Aliko nga Vranishti. Përkthimin e ultimatumit e bëri Ulise Bozo i cili shërbeu si ndërlidhës ndërmjet shqiptarëve dhe italianëve. Ngjarjet e Vlorës gjetën jehonë edhe në shtypin e kohës. Kështu u pasqyruan në gazetën “Drita” të Veli Harshovës Gjirokastër, “Kuvendi” “Dielli” të Bostonit etj.. Lufta e shqiptarëve çudiste europianët se si një popull i paarmatosur po luftonte me një nga fuqitë e kohës e po triumfonte. Gazeta shkruanin për këto ngjarje të pabesueshme dhe jo vetëm. Lufta kishte hyrë në këngët e popullit: 

“Europa shkruajnë e thonë,/ç’është kështu që dëgjojmë,/bëhet dyfek në Vlorë,/shqiptarët po luftojnë,/me një mbret dyzet milionë./Po me se luftojnë vallë?/Me sëpatë me hanxharë,/dyfeqet lidhur me gjalmë,/fishekët në xhep i mbajnë”. 

Fakt është se Shoqëria “Vatra” e Amerikës dërgoi “Bandën muzikore” të shoqërisë së bashku me trupat vullnetare dhe bandën e drejtonte muzikanti Thoma Nasi. Në Vlorë ishte edhe një bandë e dytë muzikore që quhej “Afërdita” dhe kishte ardhur për ngritjen e moralit të luftëtarëve të Vlorës nga Elbasani. Nuk mbetën pas as fetarët e klerikët në këtë luftë, ku spikasin Babai i Teqesë Tepelenë Ahmet Turhani Baba Xhaferi Përmet, Don Marku, myftiu Osman Muka etj.. Një rol të veçantë pati edhe Xhovani Valencia, arbëresh magazinier në Panaja, i cili u dorëzoi magazinat e municioneve shqiptarëve, duke rrezikuar veten dhe familjen me këtë veprim plotësisht në interes të çështjes shqiptare.
___________
Marrë mga Gazeta Telegraf.al