Samstag, 29. Juni 2013

Gani Xhafolli

Gani Xhafolli u lind në fshatin Drenofc, afër Prishtinës, më 25 nëntor 1942. Ka kryer Akademinë pedagogjike në Prishtinë. Ka punuar në arsim: në Drenofc, Barilevë, në Lipjan dhe në Magure, si mësues. Mëpastaj ka punuar në Radio Televizionin e Prishtinës prej vitit 1979 redaktor në programin për fëmijë deri në 1990, kur pushteti okupues i Beogradit e dëboi me dhunë nga puna së bashkume 1340 punëtorë të RTP-së. Ka fituar shume çmime letrare.
Gani Xhafolli ndërroi jetë në moshën 70 vjeçare në Prishtinë, më 16. 06. 2015.

 


Vepra të botuara:

  1. TE PORTA E EDHAVE.
  2. ZOG SHIU (poezi) 1979.
  3. ËNDRRA NË SHUPLAKË (poezi) 1981.
  4. ZOGJËT FLUTUROJNË MBI LULE (poezi) Tiranë,1984.
  5. VJERSHEN S’E ZË GJUMI (poezi) 1985.
  6. LULE MA JEP DORËN (poezi) Shkup,1986.
  7. KROI THËRRET DALLËNDYSHET (poezi) 1987.
  8. SHTËPIA ME KULM TEPOSHTË (roman) 1988.
  9. PLESHTI HA ME DY LUGE (poezi) 1990.

10. KUQ E ZI (poezi) Cyrih, Zvicër,1990.
11. LEJLEK I SYRIT (poezi) Shkup, 1992.
12. PO (roman) Shkup, 1996 (i shpërblyer me çmimin e dytë).
13. TË DUA (roman i shpërblyer me çmimin e parë,1997).
14. NUSE NËN MOLLË (dramë) 1997.
15. GJEOMETRIA E SYRIT (poezi) 1999 (e shpërblyer për veprën më të mirë nga LSHK).
16. GISHTI IDIOT (poezi) 2000.
17. PRINCESHA E VOGËL (poezi) 2000.
18. SHTEPIA ME KULM TEPOSHTË (roman) Shkup, 1999 (ribotim) .
19. DIELLI ME TRI DRITARE (monografi letrare) 2000.
20. NË GOJË TE GJARPRIT (roman) 2000.




Poezi nga Gani Xhafolli

ZEMREN E KAM PLOT OQEANE
 

UNË JAM gani xhafolli
Zemrën e kam plot dritare
zemrën e kam plot unaza
zemrën e kam plot oqeane
zemrën e kam plot ajër
e plot diell
e kam plot dete
e plot zogj
e kam plot rrugë
e plot pemë
e kam plot lule
e plot dashuri
e kam plot bletë
e plot këngë
nuk e kam
asnjë miligram
urrejtje
 
 
 
KAM FLUTURUAR
       SHPESH
 
Erdhi koha të kthehem
në atdhe e t’u marr erë luleve
+ pemëve në degë
shtëpinë e kam parë shpesh
ëndërr
kam fluturuar mbi
pemë e mbi kroje
duart e gjyshes i kam
vizatuar çdo javë
do të pi ujë çdo orë
do të ha pemë të vendlindjes
çdo ditë
diellin do ta fotografoj
çdo mëngjes
 
 
DASHURIA U DUHET
TË GJITHA FAQEVE
 
Shumë bëhem nervoze
kur në mbrëmje
ndalet rryma
e librat mbesin në terr
nuk ka faj Luli që
nganjëherë i ha gishtat
zemra ime kërkon
sa më shumë këngë
JAM shumë e vogël
për nervozë
dashuria u duhet
faqeve e të gjitha luleve
 
 
NUK DI PSE GAFORRJA
       EC MBRAPSHT
 
E kam pyetur gjyshin
më ka thënë NUK DI
e kam pyetur një vajzë
në Francë
 
PYETE LUMIN
në vendlindje e
kam pyetur një ditë
GAFORREN në
Danimarkë
nuk di pse iku prej meje
kur unë nuk jam polic
 
 
 
DIELLI SHKRUAN
 PROZË NË FAQE
 
Kur e përqafojmë gjyshen
në mbrëmje
zgjohemi më të ëmbël
në mëngjes
e dielli shkruan prozë
në faqe
që mund të lexohet
vetëm me puthje
edhe hëna shkruan poezi
me buzë moderne
 
 
 
PJESHKAT I KA
 ZËNË GJUMI
 
Pjeshkat në katund
i ka zënë gjumi
presin dorën time
të butë
nw ëndërr i lexojnë
vargjet prej rëre
gjethet këqyrin
mos po më shohin
në rrugë
u kujtohet kur isha
zog mëndafshi në degë
dhe ylber në mollë
 
 
 
JAM BËRË SI
LEJLEK I LODHUR
 
Kam kohë tepër pak
të shkruaj vjeshta
është ulur mbi flokët e mia
dhe u jep krejt ngjyrë
bryme
 
jam bërë si lejlek i lodhur
 
ENDE nuk e kam harruar
MOLLËN në Toplicë
të gjyshit e gjyshes
 
më kujtohen të gjitha
dyert me zog flamuri
 
JAM lodhur shumë
prej malit në mal
prej trenit në tren
më duket 1000 vjet i kam
 

DËSHIRË GJATË NJË
NATE KUR FLUTURA
ISHTE NË MËRGIM
 
Ah sikur ta kisha një kalë
të bardhë
një kalë të bardhë
që fluturon përmbi pyll
e përmbi fusha
 
ah sikur ta kisha një mollë
një mollë të artë
një mollë të artë
një mollë të artë të Çamërisë
ose të Shkodrës
do të isha nisur
drejt fluturës
 
 
 
DY JAVË KA QARË DEGA
 
Mos ua thyeni pemëve duart
sepse mërziten tepër gjethet
e nuk i merr gjumi
dhe qajnë në heshtje
 
edhe shiu nuk e ndjen
veten mirë
 
një qershi është ankuar
shumë
kur një djalë ia ka thyer
pesë gishta
dy javë ka qarë dega
 
 
 
DASHURIA ËSHTË
ME SHUMË ZEMRA
 
Dashuria është e ëmbël si molla
E përqafon një ylber të vogël
Kënaqesh
Dashuria është me shumë zemra
I duhet lumit
I duhet detit i thua MERRE
Me dashuri e hap derën
Kur vjen dikush dhe i qet kafe
Me dashuri zgjohesh
Në mëngjes për një përqafim
Të diellit
E katër përqafime të nënës
Dashuri është edhe kur mbyll
Derën kur shkëlqen hëna
 
 
 
ÇDO DITË
FLET ME DIELL
 
Kur erdhi Skënderbeu
Në Prishtinë
Motra lindi djalë
Emrin e mori Trim
Skënderbeu në KALË
Diçka i thoshte dielli
HIJE I KA SHPARA
KALI i këqyri retë
E kishte marrë malli
Për krejt Dardaninë
ENDE s;e merr Gjumi
As KALIN as Gjergjin
të flet me DIELLIN
 
 
 
     DIKUR EDHE
TREGIMET PLAKEN
 
Sigurisht e keni parë
Peshku ha pa duar
Noton pa këmbë
Dimrit nuk di a nerth shumë
Dhe a ia di emrin botës
Edhe unë kam qenë peshk
Në barkun e nënës
Tash jam gjysh me mjekër
Edhe unë çuditem qysh i
Shkruaj vjershat e reja
E di: dikur edhe tregimet plaken
Pikëpyetjet a i lexon dikush
Plaket edhe banesa dikur
Plaket edhe nëna
Edhe makina e shkrimit
Dielli pikëpyetje a plaket
 
 
 
KUR FLUTUROJNË
BUZËQESHJET
 
E njoh një vajzë
I ka dy bylbyla
Në zemër
Këndojnë kur ajo
E vizaton diellin
Dhe mbjell lule
 
Këndojnë kur ajo
E shkruan fjalën
atdhe
 
këndojnë kur nëna lind djalë
dhe fluturojnë buzëqeshjet
 
 
 
DIÇKA MË KA DHËNË
        NJË KËRMILL
 
Jam munduar shumë
Ta shkruaj një vjershë
Të verdhë në vjeshtë
I kam lutur të gjitha
Lulet të më ndihmojnë
Edhe lumin
Edhe hënën
Diçka më ka dhënë deti
Diçka më ka dhënë pylli
Diçka më ka dhënë kërmilli
Diçka një patë e egër
Diçka më ka dhënë
Një vetull e një vajze
Diçka një krah i një fluture
Diçka më ka dhënë
Një buzëqeshje xheloze
 
 
 
      VJERSHAVE
U RRITET BUKURIA
 
Flokët i rriten Lises
dhëmbët i rriten Gentit
duart i rriten hënës
këmbët i rriten Yllit
e pëllumbave u rriten
krahët
 
plepave u rriten gjethet
dardhave u rritet bishti
mua më rriten vjershat
vjershave u rritet bukuria
 
 
 
KAM HARRUAR
SI DUKEJ SHTËPIA
       E VJETËR
 
Kam harruar si dukej
shtëpia e vjetër
me dy dhoma e një kuzhinë
me pak lugë e tri dritare
do ta pyes Agim Devën
dhe tash e shoh pak
Shtëpinë e Re
nuk di a ka dritë mbi kulm
nuk di si duken pikturat
e mia në terr
dhe a mërziten
që nuk i shoh mirë
të martën do të shkoj
në spital
kam menduar se do të shihja
edhe pa dritare
nuk di si duket as liria
as fletorja e parë
e bukurshkrimit me një zog
 
 
 
LETËR MOTRËS
 NË GJENEVË
 
E vogël ishe
kur të puthte era
kur të buzëqeshte
shiu
nën kumbulla dhe degë
fustanin e kishe
me ngjyra
 
e vogël ishe atëherë 
kur u ke kënduar
gjetheve
dhe një cope buke
flamurin e ke vizatuar
tinëz në shuplakë
 
mos i harro ëndrrat
mos e harro nënën
as hijen tënde të vogël
 
MË KUJTOHET kënga JOTE:
ende ka shumë borë
____________
Përgatiti: h.m.

Xheladin Mjeku

Xheladin Mjeku (1961) shkruan dhe boton prej dekadash poezi dhe prozë për të rritur dhe fëmijë. Merret edhe me kritikë letrare dhe publicistikë. Shkrimet e tij janë publikuar në gjithë hapsirën shqiptare dhe më gjerë. Është bashkautor në disa libra me poezi dhe kritikë letrare, ndër të cilat: Prelud poetik(1997), Zhbërja e ikjes(2006), Hijet e thyera(2008), Aromë gruaje(2010) “Bedri Dedja në kujtesën tonë”(2010),  “…me Dritëronë(2011), etj.
Është fitues i disa çmimeve letrare në prozë dhe poezi, kurse në vitin 2010 fitoi çmimin e parë për librin poetik “Mëkatet e Orfeut”, nga Klubi i Shkrimtarëve Shqiptarë në botë “Drita” dhe Instituti i Librit dhe Promocionit  “Toena” -Tiranë.
Është anëtar i Klubit të Shkrimtarëve Shqiptarë në botë “Drita”.
Jeton dhe vepron në Prishtinë.


 
Poezi nga Xheladin Mjeku
 
KËNGË E HARE
PËR STINËN E RE

Shëndrit dielli maja e shkrepa
Me blerim mvishet gjithë jeta.

Lojë e gëzim nëpër ograja
Çel pranvera në fusha e  në maja.

Çel burbuqja, trëndafili,
Në kupë të qiellit ia thotë bilbili.

Dallëndyshe mirë se vjen!
Folen tënde këtu e gjen.

Dora –dorës me këngë e hare
Po fillon edhe një stinë e re.

T’ia themi këngës  përnjëherë:
-Mirë se erdhe moj pranverë!
 

 
ATYRE QË E DUAN LIRINË

Atyre që e duan lirinë
Nuk ka pse t’u shkruhen vargje,
Ata vetë i stolisin epopetë
Me tytën e pushkës.

Ata janë të parët
Që i dalin hakut atdheut,
Derisa të tjerët meditojnë për agun,
Me kohën maten veç burrat e dheut.

Ata që e duan lirinë
Luleve ua falin nga një petale të kuqe,
Gjaku t’i ngop damarët e tokës
-Ky është shpirti i lirisë.

Me ata që e duan lirinë
Gjithmonë ecim ballëlartë
Dhe rrezet e diellit ua lakmojnë plagët
Që ia shëndrisin rrugët lirisë.

Atyre që e duan lirinë
Nuk ka pse t’u thuren epope e lavde,
Ata vetë e shkruajnë historinë
Me tytën e pushkës.

 

AROMË NËNE

Si buqetë lulesh plot margaritarë
Vjen aromë nëne – dashuri e parë.

Për të gjithë ne është një mrekulli
Fjalë e saj e ëmbël sjell veç dashuri.

Sikur ta them atë që ndryej në zemër,
Më shtohet kurajo kur thërras këtë emër.
...
Emri i saj gjason në tufë yjesh në qiell
Që shëndrisin në jetën time plot diell!
 

 
IA HEDH UJKUT NË ÇYQAVICË

Kur diçka ndodh në Drenicë,
Ia hedh ujkut në Çyqavicë.

Kur e keqja  zbret nga mali,
Pa u hamendur vrapin ia ndali.

Ndodh të bëhet ndonjë rrëmujë,
Shpejt e gjej dhe e hedh në ujë.

Kjo që them duket si  përrallë,
Vërtetë të ligut  i dal përballë.

Ia presë shpejt rrugën e krimit
Me gjoksshkëmbin e kushtrimit.

Çdo e keqe që ndodh në Drenicë,
Ia hedh ujkut në Çyqavicë.

Naimi në vargjet e poetëve

Ese nga Lumo Kolleshi

 NAIMI NË VARGJET E POETËVE


Fragment nga libri "Nga nje autor tek tjetri"

Në rrjedhën e historisë dhe sidomos në momentet më dramatike të saj,kur i është dashur drejtpeshimi i fateve të veta, kombi ynë ka gjetur pika të tilla referimi, që janë trupëzuar në një me vetëdijen, me vetqendresën dhe, me dritësinë e shkëlqimin e tyre, kanë ndriçuar rrugët e shpresës kombëtare.Një figurë me përmasa të tilla dhe gati më emblematiku është pa dyshim Naim Frashëri.

Për këtë figurë janë shkruar monografi e shkrime të panumërta kritike, kanë folur personalitete të shquara e të fushave të ndryshme të dijes, për gati një shekull dhe pas ndarjes fizike të tij nga jeta, në poezinë shqipe për të cilën ai mbetet kryepoeti, ky uranium i shpirtit dhe gjuhës së zjarrtë do të shndërrohet në një motiv të vet poezisë.Është ndoshta rasti më unikal në vetëdijen letrare të kombit tonë që për këtë figurë madhore të shkruhen aq e aq vargje.Mund të pohojmë pa frikë se çdokush që është rreshtuar në armatën e poetëve, në kopshtin e vet poetik e ka mbjellë qoftë edhe një lule të bukur për Naimin e madh.

Deri më sot poeti ynë kombëtar është kundruar nga naimistika për produktin e vet letrar, për rolin e vet si Rilindës e mësues i shqipes, për idealet e larta që mbolli për kombin apo si një ndër apostujt e bektashizmës, por pak ose aspak është marrë në konsideratë që Naim Frashëri, me madhështinë e vet ka sjellë në letërsinë tonë motivin e poezisë kushtuar Naim Frashërit.Pikërisht në këtë punim të shkurtër, marrim përsipër të vendosim qoftë dhe një piketë, duke e parë figurën e tij si një burim i përjetshëm frymëzimi e një ndër motivet e vet poezisë shqipe.Kjo nuk është rastësore, por një vazhdimësi e pandërprerë që lidhet me atë fenomen që akademiku Prof.Rexhep Qose e spikat në veprën e vet “Porosia e madhe”: ”Naim Frashëri, pa dyshim është njëri prej shkrimtarëve më të popullarizuar në letërsinë e derisotme shqipe.Ai është shkrimtari, sigurisht i vetëm shqiptar që deri sot gëzon popullorësi në të gjitha shtresat dhe në të gjitha trevat e shqipes…Deri sot nuk ka shkrimtar shqiptar për të cilin është shkruar ashtu vazhdimisht dhe ashtu shumë si për Naim Frashërin.”(“Porosia e madhe” faqe 415,417…)

Madhështia nga njëra anë dhe popullorësia e kësaj figure emblematike nga ana tjetër, kanë shërbyer si dy shina për të vënë në lëvizje e në zhvillim motivin e poezisë kushtuese, e cila sjell një pasuri të re, jo vetëm për faktin se është e lidhur me këtë emër të rëndë si vet Guri i Naimit në Frashër.

Studjuesi Prof.Doc. Ali Aliu shtron pyetjen: ”Pse vazhdon të shkëlqejë ylli poetik i Naimit, më i madhi në qiellin tonë letrar?” dhe po kësaj pyetje ai ia jep vet përgjigjjen: ”Naim Frashëri mbeti i tillë se gjenialisht e ndjeu qartë aspiratën historike, ndjeu nevojën e shpirtit e të mendjes kombëtare, hetoi zjarrin gjysmë të ndezur të shtresuar gjatë shekujve, ndjeu dhe preku atë që është vizion dhe ëndërr shekullore e përbashkët e shqiptarëve, prandaj vepra e tij vazhdon të ushtrojë ndikim të dorës së parë mbi botën shpirtërore të shqiptarëve.” (Ali Aliu, ”Refleksione letrare”, faqe 10).

Është krejt e natyrshme që bota shkrimore shqiptare të jetë ajo më e ndikuara.

Vargjet kushtuar kësaj figure të ndritur,këtij ylli poetik, siç e cituam më lart,kanë ardhur nga dy burime, nga skalitësit e fjalës shqipe, poetët dhe nga populli, nga folklori.

Theksojmë se në këngën popullore, në më të shumtën e rasteve, figura e Naim Frashërit jepet e pandarë nga ajo e Abdylit dhe Samiut, kësaj trinie që lindi vetëm në Frashër e për të gjithë Shqipërinë.Kënga popullore i risjell kështu bashkë e brenda një trinomi të çuditshëm: pendë-pushkë-atdhe, ku dhe vet motoja e Rilindjes sonë Kombëtare ishte “Me pushkë e me penë për mëmëdhenë”.Sa për ilustrim të asaj çka thamë më lart, po sjellim vargjet e një kënge: ”Tre bilbilla nga një derë, /Shqipëri, moj qysh t’u ndanë?/Larg e larg qiri të mbenë/Dy mbi pendë e një mbi armë.”

Për të mos qëndruar shumë te kënga popullore, por që s’është e lehtë një shkëputje kaq e flashkët prej saj, kur dëgjon shpirtin piluriot “Bilbil i vendeve të mia”, që për nga vlera dhe kristalizimi, me një lakonizëm e një aromë deti, ajo përpiqet të ndërtojë një bust poetik popullor për Naim Frashërin: ”O pena florilarë/Mbi botë lulja e parë/Hënë yjesh, hënë behari, /Ç’u bë Naim këngëtari/O i ëmbli për të gjallë, /O i gjalli për shqiptarë…More Naim Shqipëria”.Këtu gjenia popullore ka arritur të japë të plotësuar portretin e popetit, si vjershëtor e mendimtar, si pedagog e dijetar, si përbashkuesi më i madh i shqiptarëve.

Motivi i poezisë kushtuar Naim Frashërit, sigurisht, do të niste e do të merrte shkas nga pikëllimi i madh që shkaktoi vdekja e poetit.Të parët që folën me zemër të dridhur për këtë humbje të pazëvendësueshme do të ishin poetë të tillë, si: Lef Nosi me vjershën “Naim Beut”, në vjeshtën e vitit 1900 “Thonë se deka Naim beu/Nuk ka dek, aj’ përsëri leu”.Një vit më vonë Adham Shkaba shkruan poezinë “Lutje””Emri kurrë mos j’u harroftë/Vjershëtorit, Shqipërisë/Shpirt i tij përherë qoftë,/Në dritë të perëndisë”.Në po këtë vit Dushi H.Jorgobaba del me poezinë “Vajtim për Naim Benë” “Shkove! O shpirt i uruar!/Vajte në të mirën tënde, /Po ne na le të dëshiruar; /Më t’u bëfsha asaj pende!” Një ndër poetët më në zë të asaj kohe, Filip Shiroka, do të shtojë: ”Naim Beg Frashëri, shqyptar i nderue/Atdhetar i vërtet, un , kurr’ nuk mund t’harroj!” I këtij viti dhe brenda kësaj natyre do të vijë edhe krijimi i Shtjefën Gjeçovit “Naim Bujar Frashëri” “Burr shpirt madhi, na ka vdekun;/Naim Frashëri trim bujar;/Vdek e Tij na ka thekun/Ç’n’u dur q’i madhi Atdhetar”

E shikojmë me vend të theksojmë se shkalla e informimit për vdekjen e Naimit nuk ka qenë kurrsesi si sot dhe një gjë e tillë është përjetuar më tej në kohë, pa shtuar këtu dhe faktin që jo të gjitha prurjet poetike të asaj kohe kanë mbërritur deri sot.

Do të isha i mendimit se krijimi më i arrirë në kohën e vdekjes së poetit dhe një nga elegjitë më të ndjera të gjithë shekullit të kaluar për Naimin, mbetet sigurisht krijimi i poetit tjetër të madh të kohës, Andon Zako Çajupi.Është krejt e natyrshme që ky krijim të përcillet në një linjë elegjiake dhe këtë e justifikon boshllëku që krijoi vetë vdekja, si e tillë, kjo poezi, përpos anës vajtimtare, bën dimensionimin e poetit, duke i ngritur kështu piedestalin e tij të parë.Në vazhdën e kësaj ideje,do të jepet për herë të parë një portret i plotë me vargje të ndjera dhe i krahasuar vetëm me vetveten “Mendjelarti,zemërtrimi,/Vjershëtori si ai…”Te ky poet,vazhdues e pasonjës i denjë i Naimit gjen përdorim metafora e parë lapidare “bilbili i gjuhës sonë”,metaforë e cila do të shërbejë si një ndër përmasat e vlerësimit të mëvonshëm e brez pas brezi për Naimin.Madje ky krijim do të funksionojë më vonë si një motivim edhe për të tjerë poetë që do të merrnin përsipër risjelljen në dritën e kohës atë që u shkri si vetë qiriri i tij për Shqipërinë.

Largimi në kohë nga vdekja e poetit do të shoqërohet me një sfumim të lehtë të tonit elegjiak dhe fillojnë të dalin tashmë në plan të parë vlerat reale të poetit.Kështu do të shkruajnë pak më tej Hil Mosi,Petro Nini Luarasi,Mihal Grameno,Sali Butka,Josif Bageri,Kristo Floqi, por, natyrisht edhe në këto krijime do të takojmë nota elegjiake.Në këtë plejadë poetësh që shkruajnë për Naim Frashërin do të shquajnë dy maja të larta të poezisë shqipe:Aleksandër Stavre Drenova dhe Lasgush Poradeci.Poezia “Fyelli “ e Asdrenit si dhe krijimet tepër të ndjera të Lasgushit sjellin risi të çmuara në këtë drejtim.Ato janë poezi të dala nga kratere vullkanësh poetikë, por, për disa veçori të tyre, do t’i trajtojmë më poshtë.

Duke iu referuar pak më lart akademikut Rexhep Qosja, nënvizuam popullorësinë e Naimit.Një hapësirë e tillë e krijuar prej vlerave do të krijonte një gjeografi të plotë e të pandarë krijuese.Për Naimin janë shkruar dhe do të shkruhen pambarimisht vargje si brenda trungut të copëtuar dhe amë, po ashtu dhe me atë ndjenjë e, në mos pak më tepër, jashtë këtij trungu e kudo ku flitet shqip.Nuk mund të bëjmë një apel të mbarë emrave të poetëve që kanë hedhur vargje për të, sigurisht kjo kërkon një vëmendje tepër të madhe dhe një lexim shterues të krejt poezisë shqipe, gjë që praktikisht është e pamundur, por le të ndalemi te emrat më të spikatur përgjatë një shekulli pa dhe me Naimin Frashërin:Ethem Haxhiademi, Petro Marko, Dritëro Agolli, Bilal Xhaferi, Ismail Kadare, Qerim Ujkani, Agim Shehu, Rahman Dedaj, Enver Gjerqeku, Agim Vinca, Fatos Arapi, Xhevahir Spahiu, Sabri Hamiti, Vorea Ujko, Musa Ramadani, Bardhyl Londo, Koçi Petriti, Dhori Qiriazi, Moikom Zeqo e shumë të tjerë.

Gjatë rrugës së këtij punimi natyrshëm lindin shumë pyetje,por njëra prej tyre del më e qenësishmja: Si vjen Naimi në poezinë shqipe prej poetëve ? Besueshmërisht që përgjigja e saj nuk ka sesi të jetë shteruese, aq më tepër brenda diversitetit të mendimeve dhe kulturave.Në këtë punim do të përqëndrohesha në disa pika që, sipas një skedimi jo të plotë të gjithë poezisë së shkruar kushtuar Naimit, kjo dhe teknikisht është e pamundur, kështu që do të mbeten dritare të hapura.Gjithaq po mbahemi në disa sythe:

1.Naim Frashëri nga shumë poetë është trajtuar në tërësinë apo në brendësinë e poezive të tyre si mëkonjësi i gjuhës shqipe.I kundruar në këtë aspekt, aty shpaloset kontributi i pallogaritshëm i një personaliteti të tillë, që, për nga vlera përvijohet me atë që bëri Dante Aligeri për kombin italian.Në qasje të tilla për kontributin ndaj gjuhës do ta gjejmë te Andon Zako Çajupi “Bilbili i gjuhës sonë/S’do të dëgjohet më kurrë!”, Jani Vruho “I dhe shpirt gjuhës, s’prapse të ligën”, Hil Mosi “Njashtu si shqypja nalt tue fluturue…/Kështu ti, Naim, gjuhën ton’ nalt e ke çue.”,Lasgush Poradeci (ky mjeshtër i pashoq i fjalës shqipe dhe ndjekës i përkorë i poetit) “Gjuha:shpirt i shenjtë i kombit, që kalon duke kënduar!/Gjuha:zjarr ku djeg me dritë një mendim i frymëzuar!/Gjuha:afsh i gjallë i jetës! Shpat e ndritur e lirisë!/Gjuha:yll i vjershërisë! Gjuha:Verb i Perëndisë!“ Në një përqasje të tillë e shikojmë figurën e poetit edhe në krijime të Ismail Kadaresë, Xhevahir Spahiut dhe Moikom Zeqos.

2.Një pikë tjetër këndvështrimi e poezisë shqipe e shenjtëron Naim Frashërin, duke e sjellë para gjithë botës shqipfolëse e shqipdashëse si ëngjëll e profet.Në ndihmë të këtij pikëvështrimi na vijnë vargjet e poetëve:Dushi H.Jorgobaba „Pendëtari trim me fletë,/Profeti i Shqipërisë!“, Mihal Grameno „Ay ish ëngjëll rënë mbi dhe për ta ndritur kombin“, Mediha Frashëri:“Ti je kisha, je xhamia,/O bashkim për njerëzinë./Je i ardhur nga perëndia/Një profet për Shqipërinë“, Ferid Vokopola „Të falemi, o Dritë, o yll i perëndisë“, Moikom Zeqo „Imam i trembëdhjetë i metaforave sekrete“, Sulejman Mato“Po vjen ai...zjarri hyjnor i këtyre maleve“, Lumo Kolleshi „Një shekull e nuk ndahemi dot,/Harresa vetëdigjet në qiejt e harrimit,/Ëngjëllor si atëherë vjen shenjti dritëplotë,/Varrin e lë bosh në boshësinë e moskuptimit.“

3.Në tërësinë e kësaj poezie figura e Naim Frashërit vjen si metaforë me gjetje nga më interesante sa tek një poet tek tjetri.Këtu e më poshtë po japim disa nga metaforat më të spikatura:Andon Zako Çajupi „bilbili i gjuhës sonë“, Shtjefën Gjeçovi „O dritë e bardhë shpejt perëndove“, Mihal Grameno „Atje ka lerë Naim beu, zemër e Shqipërisë“ , Lasgush Poradeci „Ti, o rapsod i lashtë i kombit, fjalëtar i mallëngjyer, këngë e rritur ndaj selvisë“, Mediha Frashëri „Ti je kisha, je xhamia“, Kristo Floqi „Po ti Naim Dituria,/Frashër i madh je për ne“, Asdreni „Se mi të gjith’ prap’ ti plot forcë trimi,/Qëndron, o fyell magjistar“, Azem Teferiçi „Martir i madh i larë në ar/Sot ty të gjunjëzohet çdo shqiptar“, Ferid Vokopola „Të falemi, o Dritë, o yll i perëndisë“, Dritëro Agolli „E përshëndes çdo gjë këtu/Ku lindi ylli e poeti“ apo „Nën Stamboll nën jataganin ngrinte këngë e ligjërime/Një sulltan i poezisë, Naim Beu i tokës sime“ dhe po këtu „Një armatë ish Abdyli dhe një tjetër ish Samiu/Dhe e treta gjenerali, gjeneral poet Naimi/Që lëshonte nga Stambolli divizione vjershërimi“ Është për t’u vënë në dukje se këtu metaforat ndjekin njëra-tjetrën.Llazar Siliqi „Tri maja të vargmalit“ dhe pak më tej „Bilbil i tokës arbërore“, Rahman Dedaj „As i tretur, as i venitur/Lis i gjatë në malin e rritur“, Qazim Sheme“Digjeshe ti flakë e bardhë/Tek i bëje zë pranverës/Kur atdheu s’kish behar,/Ti na dhe lulet e verës“, Lefter Çipa „Shkëmb mbi det Naimi“, Luan Qafëzezi „Të tre ata-pasqyrë e Prometeut“, Luan Rexhepi „Eh,sa shumë lule/Mbolle për këtë tokë/Kopshtar i madh i poezisë“, Adem Istrefi „Mos ishe kopshtar i Luleve të verës/Mos ishe kopshtar i vetë diellit/A lajmëtar i lindjes,/Yll drite i zgjimit?“, Fatos Arapi „Shpirt shqiponje i lirisë i ndezur për jetë të jetëve/Kënga-atdheu qiellor i pavdekësisë së poetëve“, Xhevahir Spahiu“Ato fjalë që t’i tha zemra,/O bilibil, kumbojnë mes nesh“, Moikom Zeqo „Pastaj erdhi Naimi-demiurgu i madh“, Visar Zhiti“Naimi bari/Kopenë e madhe të deleve të poezive të veta/Kullot nëpër bregoret bukuroshe të ardhmërisë“, Koçi Petriti „Tre vëllezërit frashëri/Sa për tre Tomorrë“, Odhise Grillo“Ju do të bëheni poetë/Do t’ju burojë frymëzimi,/U bëfshi miqtë e mi të vegjël/Bilbila si Naimi“, Arben Duka „Floriri i rrallë/Te jastëku im/S’mund të ishte/Veç i madhi Naim“.

Nga ky parashtrim i gjerë metaforash të përdorura për Naimin, mund të fiksojmë disa prej tyre që janë rrezatueset dhe më të shumëpërdorura.Kështu metafora „bilbil“ jep një nga përmasat e vet poezisë dhe vargut naimian, ëmbëlsinë dhe bukurinë e gjuhës shqipe të bazuar mbi gjuhën e Naimit.Edhe simotrat e tjera „yll“ që jep shpërndarësin e dritës në mes të asaj errësire ku ishte zhytur Shqipëria, “kopshtar“ që përcakton mbjellësin më të përkorë të poezisë shqipe, “lis“ e „shkëmb“, të cilat karakterizojnë pashkulshmërinë e tij, “sulltan i poezisë“ e „gjeneral poet“ skicojnë kështu majën më të lartë në malin e poetëve shqiptarë.

4.Naim Frashëri, me poezinë e vet, i solli pasuri të paçmuar letërsisë shqipe tri simbole të fuqishme në një arkitektura sa të thjeshtë e të kuptueshme për të gjithë lexuesit, po dhe aq të ngritur nga niveli artistik i tyre.Dhe këto simbole janë pikërisht: qiriri, feylli (Xhuraja) e manushaqja.Kjo simbolikë u përqafua më vonë nga të tjerë poetë, por tanimë ato vijë e i kthehen vetëm poetit që i ngjizi, Naimit Kështu Rahman Dedaj brenda simbolit të qiririt do të gjejë natyrshëm vend edhe për fyellin.Në këtë mënyrë, duke operuar me ato simbole, poezia merr përsipër të rikrijojë para lexuesit të vet portretin e Naimit. „U dogje gjer në fund që të lindësh përsëri/Dhe ashtin na e ndeze të bëjë dritë-/Fyellit edhe me një gjysmë mushkërie i ke fry’,/Zemrën e këngës për ta rritë.../U dogje gjer në fund e prapë qiri...“Këto simbole aq të dashura dhe aq tragjike të vetë Naimit, vijnë e zbulojnë apo plotësojnë më qartazi portretin nga poetë të ndryshëm. Fyelli do të hyjë edhe në vargjet e Asdrenit, duke zbërthyer një ide të madhe se poetë si Naimi, edhe pse pas tij vijnë plot të tjerë, ai do të mbetet „fyelli magjistar“.

Të shumtë janë autorët që na vargjet e tyre operojnë me këto simbole për Naimin, por le të përmendim vetëm disa syresh:Lasgush Poradeci, Bilal Xhaferi, Ismail Kadare, Dritëro Agolli, Bardhyl Londo, Vehbi Skënderi, Natasha Lako, Agim Vinca, Dhori Qiriazi, Vullnet Mato, Halit Shamata etj.

Ndërkaq gjendet edhe simboli i manushaqes, por ky është më i rrëllë dhe më konkretisht e takojmë te Agim Shehu, Klara Kodra, Piro Kuqi e ndonjë tjetër.

Nisur nga qëllimi i këtij punimi, që në vetvete nuk merr përsipër të analizojë në planin shterues ndikimin që ka lënë shembulli dhe vargu i Naimit ndër poetët e tjerë, por duke shërbyer si një nismë e mirë për të evidentuar dhe një motiv të patrajtuar të poezisë shqipe, më lejoni të heq një paralele si përfundim të këtij punimi:Nëse për botën muslimane është një vend i shenjtë i quajtur Mekë dhe në përvitshmëri drejt këtij vendi organizohet një haxhillëk i përmasave të mëdha, për botën shqiptare ka dhe do të mbetet një Frashër, i cili usheu me qumështin e vet çështjen kombëtare e Rilindjen e tij, ka midis tre vëllezërve një Naim Frashëri, që do ta kthejë pa dyshim Frashërin e bukur në Mekën e gjithë shqiptarëve.E kjo nuk besoj se do të mbetet vetëm një aspiratë.Kështu dhe vetëm kështu edhe brezat që do të vijnë më pas, do të plotësojnë poezinë e pambaruar kushtuar Naim Frashërit.

Lumturi Plaku

Lumturi Plaku eshte indur me 28 nentor ne Konispol , Sarande. nga ku jemi larguar. Gjimnazin e pergjithshem e ka mbaruar ne Kavaje.Qe nga viti 1991 jeton ne Itali. Ka frekuentuar shume kurse per kualifikime dhe me 2005 u diplomua  MEDIATORE INTERKULTURALE. Kontribon ne shume fusha te emigracionit e sidomos per prezantimin e kultures sone, shqipetare ne Itali. Ne nje program televiziv lokal  per emigracionin, prezanton  rubriken; KULUTRA, KOSTUME E TRADICIONE, ku perveç intervistave per te huaj te nacioneve te tjera, pati mundesine qe te bej te njofur kulturen tone ne disa fusha.

Librat e botuara:
"BRIGJET E MIA",  Globus R, Tirane, 2008.
"SYRI I BOTES TIME", Globus R, Tirane, 2009.
"FLORIRI NE FJALE", Globus R, Tirane, 2010.
"VALORI COME ORO"- "VLERE FLORIRI", Ada", Tirane, 2011.


Poezi nga Lumturi Plaku

VLERE

Në një vënd, ku ligësija nuk myket
dhe turpi bashkë me bukën hahet
mbaj vete vlerë, atje mos bjerë
të shkatërrojnë, s’të kanë njofur asnjëherë…


MOS MIRENJOHES

Mos e kafsho, se të ushqeu ajo dorë
gotën, pjatën, që hëngre, mos përmbys
si zvarranik do përfundosh, shpejt a vonë
të puthësh këmbët e atij, që do të godis



KUJDES!

Dimri të tkurr trupin e bën të fortë si veten,
vera të ngroh kockat, ti pregatit për vjeshtë,
kujdes pranverën, kur muskujt jasht i nxjerr,
se është stinë e bukur, por dhe pak e pabesë


VETMIA

Vetmia, ogurzezë më përzien mendimet,
që vërdallë si flutra më vinë nga larg
hapin krahët si fletë ditari me kujtime
e me to flas, me to qesh, me to qaj…

EKSTREME

Kur i dituri insiston me këmbëngulje
e me ambicje të arri
atje, ku mëson e shfrytëzon gjithë diturinë,
është mënçuri…
Por kur vrapon si gomari i padituri
me ambicje plotë ligësi
drejtë majave, që ku s’arrihet të arri,
është marrëzi…


NEQOFTESE

Kur vëndin e vlerat e tua nuk njef
e fut hundët, atje ku s’duhen futur,
mos u mërzit, kur të përdoresh nga të tjerët,
si leckë çimentoje e të të fryn si pluhur.
 
 


MERREM O HESHTJE

Merrëm o heshtje dhe largomë
prej këmbanave mashtruese në goditje
në një vënd, ku ç’thuhet - bëhet, lëshomë
shëromë lodhjen e zgjatjes në pa ndreqje

Largomë prej fjalëve,që s’dua ti ndëgjoj
brënda gjithësisë,që pëllitet në gënjeshtër
të fortë më bëj o heshtje,ngushëllomë
për dhimbjen e humbjes,së të vërtetës.

 

SHENJA

Thonë,që fjala e burrit
është si gozhdë, që i ngulet murit
dhëmb, por është kollaj të shkulet
ndërsa fjala e djalit
është gozhdë e ngulur trarit
me dhimbje thellë në zemër ngulet.

Por shpirti i nënës dalngadalë
heq gozhdën e fëmijve të sajë
ndal gjakun, që pika, pika kullon
mundohet dhimbjen të lehtësojë
e plagët të shërojë
edhe pse shejnat ngelen në zemër përgjithëmonë…


MIQESIJA

Ti i sigurt e thërret në ndihmë,
ai të mçifet e të bën bisht
hiqe nga lista, kaloj një rrigë
s’e vlen, s’është mik!

S’ka radhë e trune në miqësi
peshë, sa bëj unë ,o sa bën ti
kur njëri qan, tjetri është pranë
edhe pse koha, o distanca i ndan.

Miku nuk zgjidhet si derr ne thes
që pret mometin të hy në pjesë
ai s’vlen vëndin, është i pabese,
mardhënja mik është lidhje e shenjtë.


MENDOJ

Miqësia nuk ka moshë, vënd e orare kur fillon
nuk është flutur, që nga një lule tek tjetra shkon
nuk është pranver, që vjen vetëm me një dallandyshe
s’është as një veshje, që e ndrron, e shqep, e bën ndryshe

Nje mik nuk ben zik-zake, nuk hesht,kur folur duhet
sqaron çdo keqkuptim sado i rënde të duket
një mik të vërtetë me vlera, të nderuar
e fal se e do si veten, kur thotë, që kam gabuar.

Sinan Sadiku

Sinan Sadiku u lind në fshatin Gjyrishec të komunës së Dardanës, më 12.11.1961. Shkollën fillore e kreu në vendlindje dhe në Tygjec, të mesmen në Dardanë, ndërsa Fakultetin Juridik në Prishtinë.
Shkruan poezi dhe kritikë letrare.


Veprat e botuara:
“Rrobat e engjëllit”, (poezi), klubi letrar “Nositi”,Dardanë, 2000;
“Shigjetat e lakmisë”, (poezi), “Brezi`81”,Prishtinë 2009;
“Rendi i vlerave në poezinë bashkëkohore shqiptare”(kritikë letrare),SHB “Beqir Musliu”Gjilan 2013;
“Etje e pashuar”, (poezi të zgjedhura nga krijuesit e Dardanës), bashkautorë (me Hysen Këqikun dhe Nexhat Rexhën), klubi letrar “Nositi”, Dardanë 2010.
Sinan Sadiku jeton dhe punon në Dardanë.


Poezi nga Sinan Sadiku

STREHIM NË VARGJE

Më janë thyer
krahët e imagjinatës
kroi i frymëzimit
ka shterur
e muzat
më kanë braktisur

Çka t`i bëj
dhimbjes
çka t`i bëj
vetmisë e zhgënjimit
dashurisë e shpresës
kur të çohen në kryengritje
e të kërkojnë
strehim në vargje



DIMËR I BARDHË

Dimër i bardhë
ku e trete
edhe atë pak ngjyrë të verdhë
të gjetheve

Ku e fundose
fluturimin e larmishëm
të fluturave

I ke mbyt ngjyrat e jetës
ku janë e blerta e kaltra e verdha...
ku është e kuqja

Edhe e bardha
e ka humb bardhësinë
o dimër i bardhë
e ka tremb dallëndyshen

Dallëndyshen krahrrufe
e cila pret agimin e ngjyrës së blertë
dhe vjen bashkë me diellin
ngjyrat e jetës
e shiun


SHKOI PËR TË ARDHUR

 Dëshmorit

Shkoi për të ardhur përherë
erdhi për t`mos shkuar kurrë
dhe mbeti në këngë në poezi
në takime në ndarje
në lojëra në valle

U bë oksigjen
që i ushqen
mushkëritë e lirisë
ilaç që i shëron
ëndrrat tona
engjëll që e përzë
trishtimin

Erdhi për t`mos shkuar kurrë
shkoi për të ardhur përherë
bashkë me engjëjt e lirisë
yllin e fatit
dhe pemët e buzëqeshjes

Është krua i pashtershëm
i frymëzimit dhe ngrohtësisë

Nga bëmat e tij
i marrim ngjyrat më të bukura
dhe e vizatojmë pranverën

Shkoi për të ardhur përherë
erdhi për t`mos shkuar kurrë


PËRBALTJA

Derisa e kaluam
këtë rrugë me baltë
të gjithë u përlloçëm

Dikush këpucët
dikush këpucët e pantallonat
dikush edhe këpucët
edhe pantallonat
edhe setrën
e dikush
të gjitha këto
plus fytyrën

Të gjithë u përbaltëm
dikush më shumë dikush më pak
dikush këpucët
e dikush fytyrën
derisa e kaluam këtë rrugë


MUSHKONJA

Gjithë ditën e lume
fshihet nëpër oazat e mykura
të territ

Kur vjen nata
e viktimat rehatohen flejnë
shkon ua pi gjakun

Askënd nuk e falë
… as fëmijët tanë

Energjinë për veprim
ia dhuron miku i saj i zi
terri

Përherë i lutet Zotit
të mos ketë ditë
të mos ketë diell
të mos ketë dritë
po të ketë vetëm natë
pa yje pa hënë

Të gjorës
fati ia ktheu shpinën
s`u bë as lakuriq i natës


DELET

Shkojnë
tatëpjetë lugajës
drejt pyllit

Pojata lart
në kodër

Ujku
ulur te një lis
vëzhgon e përjarget


 ETJE

Qielli koprrac
ia dhuron pak freski gonxhes

Ajo
mu në mes të verës
vizaton lumin e mbushur me ujë

Ngjyra e hijes
vjen duke u zbehur

Në mes të lumit
duke ëndërruar shiun
shëtisin peshqit e gjorë


BALADË

Shiu
e shpoi
kulmin e kujtimeve

As këngë as melodi
as tekst as poezi
vetëm baladë e mërzitshme
lajmëtare e furtunës


SHIGJETAT E LAKMISË

Shigjetat e lakmisë
godasin lisa e plisa
dhe tallen me ne

Ende pa i numëruar të vrarët
vjen stuhia
luan me pakujdesinë tonë
kthen kohën e gurit
luftën me shtazë

... një fëmijë e rrëmbejnë qentë

E gjejmë vetëm skeletin
fëmijërinë e shuar
çantën e shqyer
dhe librat
të derdhur nëpër baltë

Asnjë ngushëllim
ardhmërinë s`po e mbajnë këmbët
po e zënë ethet
i janë mjegulluar sytë
ka rënë në agoni ardhmëria
nga kjo pamje
që vret

Fillon të rikthehet shpirti i humbur
nëpër humnerat gjigante të lakmisë
shigjetat e së cilës
godasin lisa e plisa
dhe tallen me ne

Një fillim i zbehtë i çastit
i luftës me qentë tanë
që çdo ditë na e kafshojnë ndërgjegjen
që çdo ditë na i vjedhin ngjyrat e jetës

I luftës të cilën nuk di kush do ta fitoj
ne
qentë
apo djalli


KOHA IME

Koha ime
të lutem
shumë të lutem
mos m’i prek plagët
e mbuluara me hi
se edhe gurët do të pikojnë gjak
e gjëma e tyre
do t’i pikëllojë yjet
e do t’i shterë lumenjtë
o koha ime


TEPRICË DHE MUNGESË

Sa shumë tepricë
Sa shumë mungesë

Tepricë patriotësh
Tepricë heronjsh
Tepricë robërie
Mungesë lirie

Sa shumë tepricë
Sa shumë mungesë


MJEGULLA

E humbëm rrugën
dhe e kërkojmë
e kërkojmë
e kërkojmë
E kurrsesi ta gjejmë

Jemi
në fshatin e lindjes
medet