Lazër Stani

Shkrimtari Lazër Stani ka lindur me 17.01. 1959 në Pult, Shkodër. Në vitin 1985 u diplomua në Fakultetin e Shkencave të Natyrës në Tiranë, në degën Biologji-Kimi. Prej asaj kohe është marrë me letërsi dhe gazetari, eseistikë dhe kritikë letrare. Tregimet e para i botoi në fillim të viteve nëntëdhjetë në gazetat e kohës „Drita“, gazetë kulturore e Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve dhe „Zëri i rinisë“, gazetë që në ato vite botonte edhe krijime të avanguardës. Kritika letrare e ka vlerësuar atë si një ndër prozatorët më të veçantë ne letrat e sotme shqipe.

Disa nga librat e botuar të këtij autori janë:

1993, „Misteri i hijeve“, vëllim me tregime, botim i Shtëpisë Botuese të LSHA-së
1995, “Shplakja e Santa Marisë”, vëllim me tregime, botim i Shtëpisë Botuese “Eurorilindja”
1995, “Me dzmbëdhjetë çelësa”, libër me përralla dhe legjenda të Veriut, botim i SHB të LSHA-së
1998, “Në Bregenc shkohet për të vdekur”, vëllim me tregime, botim i shtëpisë Botuese “Albinform”
1999, “Feniksi i kuq”, vëllim me tregime, botim i Shtëpisë Botuese, “Buzuku”, Prishtinë
2005. “Dënesje në dru”, botim i shtëpisë botuese “Ideart”, Tiranë

Gjithashu Lazër Stani është nderuar me çime të ndryshme letrare. Ndër çmimet më të rëndësishme janë:
Çmim kombëtar për librin e parë më të mirë më tregime botuar në vitin 1993. Ministria e Kulturës, Rinisë dhe Sporteve.
Çmimin e vitit për librin më të mirë të botuar nga Shtëpia botuese “Eurorilindja”, 1995.
Çmim kombëtar për librin më të mirë të botuar me tregime në vitin 1996, Ministria e Kulturës, Rinisë dhe Sporteve.

Kliko dhe lexo ==>> Tregime nga Lazër Stani

Studiusi i veprave me tema madhore kombëtare

BEDRI TAHIRI,
STUDIUSI I VEPRAVE

ME TEMA MADHORE KOMBËTARE

Nga Fatime Kulli

Bedri Tahiri, "Përsiatje recensionale", SMS, Prishtinë, 2013)

Veprimtari i madh i çështjes kombëtare, profesori, shkrimtari, publicisti dhe studiuesi Bedri Tahiri, me penёn e tij tё mprehtё, asgjё qё ka tё bёjё me kombin atdheun nuk ia lё stihisё e dhёmbit tё kohёs. Ndjehem me fat qё Bedriun e njoh mirё prej kohёsh, dhe, gjithnjë nё shërbim tё atyre qё me gjakun e vet sollën lirinё. Bashkëpunimi me tё u thellua mё shumё, kur si kryetar komisioni, njё rrugё nё Vushtrri e pagëzoi “ÇAMЁRIA”.
Në gusht të vitit 2012, në Tiranë, “Poetika Mbarëkombëtare Bytyçi” zhvilloi njё manifestim të madh mbarёkombёtar nё Malin e Dajtit dhe Bedri Tahiri u nderua me çmimin “HASAN PRISHTINA”, për kontributin serioz dhënë në fushën e studimeve historike për figurat e kombit shqiptar. Gjeografia e veprave të tij është e plotë, ajo përfshin gjithë Trojet Etnike Shqiptare. Madje, edhe vetё idetë e veprave tё tij bartin mesazhe të qarta dhe të gjitha nënkuptojnë synimet tona shekullore që konsistojnë në ribashkimin tonë kombëtar.
Tashmё, dihet nga tё gjithё se Bedri Tahiri ёshtё latues i temave madhore kombёtare dhe se e ka krijuar stilin e vet krijues origjinal. I lindur dhe i lidhur ngushtё, mu si rrapi shekullor, me trevёn e Drenicёs heroike, me truallin e Azem e Shotё Galicёs, i rritur pranё Adem Jasharit e i luftёtarёve tё lirisё (edhe vetё ishte i angazhuar nё luftё dhe e gёzon statusin e Veteranit tё UÇK-sё), i edukuar nё frymёn e flaktё tё shqiptarizmёs, nё shpirtin e tij kryesisht ka zёnё vend tema e luftёs dhe heroizmave tё brezave liridashёs qё çdo gjё dhanё nga vetja, edhe jetёn, pёr çlirim e bashkim kombёtar.
Dhe, mua pёr kёtё edhe librat e tij tё shumtё, kryesisht, lidhёn me atdhedashurinё: “Azem Bejtë Galica” (1995), “Përmendorja që mungon” (1997), “Hys Popova- një yll në Yllësinë shqiptare” (1998), “Adem Jashari- legjendë e legjendave” (u ribotua nëntë herë, 1999), “Përjetësia” (2000), “Agu i lirisë” (e ribotuar dy herë 2001), “Drenica- një shekull trimërie” (u ribotua tri herë 2002), “Përtëritja” (2002),”Flakadanët e lirisë1” (2004), “Drejtësia në sprovё” (2005), “Azem Bejtë Galica” (botimi i dytë i plotësuar 2005), “Flakadanët e lirisë 2” (2oo6), “Nga Shqipëria në Shqipëri” (2oo7), “Flakadanët e lirisë 3” (2007), “Adem Jashari- legjendë e legjendave “ (botim i nëntë 2008), “Hasan Prishtina- Truri i Lëvizjes Kombëtare Shqiptare” (2008), “Abdyl Krasniqi- frymëzues brezash”(2009),“Diferencimi”(2010),“Për Flamurin kuqezi” (2010), “Vesel Galica atdhetar dhe mentar i shquar” (2010), “Nё Grykё tё Valbonёs” (2011) dhe
“ Flakadanёt e lirisё 4” (2012).
Pra, figurat mё madhore tё kombit, si: Milosh Nikollё Kopiliqin, Ahmet Delinё, Azem Bejtё Galicёn, Hasan Prishtinёn, Adem Jasharin, Hys Popovёn e pastaj luftёtarёt e shumtё tё UÇK-sё nga tё gjitha trojet shqiptar dhe nga mёrgata si: Shaban e Hamzё Jashari, Ilaz Kodra, Fehmi Lladrofci, Xhevё Lladrofci, Tahir Sinani, Fatime Hetemi, Indrit Cara, Astrit Suli, Shpend Dragobia, Skerdilajd Llagami, Rrustem Hyseni, Ahmet Selaci, Mehmet Gradica, Shaban Palluzha, Sadri Kapiti etj, janё pёrjetёsuar denjёsisht nga pena e tё palodhurit Bedri Tahiri.

Pas njё mali me libra (tё botuara 24 e nё dorёshkrim 10), kryesisht monografi historiko- letrare, tregime artistike dhe publicistikё, ky autor, sё shpejti do tё dalё para lexuesve edhe me njё libёr tё zhanrit tjetёr, meditativ e eseistik, tё titulluar “Përsiatje recensionale”. Qeshё shumё e nderuar qё librin e pata nё dorё si dorёshkrim dhe e lexova me njё frymё.
Libri “Përsiatje recensionale” ёshtё konceptuar nё dy pjesё, tё cilat autori i ka emёrtuar:
1. Unё pёr tё tjerёt dhe
2. Tё tjerёt pёr mua

Nё pjesёn e parё janё pёrfshirё mendimet, shqyrtimet dhe analizimet qё Bedri Tahiri ua bёnё veprave tё autorёve tё ndryshёm. Ёshtё me interes tё cekёt se edhe kёtu autori i kapёrcёn kufijtë politik, duke e parё Shqipёrinё ashtu siç duhet, tё plotё e tё pandarё. Ai, duke shkruar pёr 16 vepra, me tema e mendime tё ndryshme, sikur sublimon atё qё duhet, tё mirёn, pozitivizmin, kombёtaren dhe mbi tё gjitha njerëzoren, duke na dhuruar një gjendje letrare të shëndetshme për nga vlera e trajtimit të veprave të këtyre autorëve. Gjuha e kёtyre shkrimeve, ёshtё e qartё, e kuptueshme, e pastёr, e fuqishme, e zgjedhur, e begatё me shprehje e frazeologjizma si dhe me njё sintaksё perfekte e tё lakmueshme.
Analizimi dhe zbërthimi i veprave me tematikё tё larmishme tё: Selatin e Sabri Novosellёs, Skёnder Kapitit, Abdyl Ukёs, Fatmir Mingulit, Hazir Mehmetit, Raif Mehmetit, Nezir Çitakut, Halil Kajtazit, Rexhep Kuçit, Ramadan Bozhlanit, Idriz Mehmetit, Xhemail Pecit, Shaban Baksit, Gloriosa Dobrës e Dafinë Musës bёhet aq saktё, rrjedhshёm, natyrshёm, argumentueshёm e me njё konceptualizёm tё paparё, saqё mund t’i kapё lehtё secili lexues.

Ndёrkaq, nё pjesёn e dytё pёrfshihen vlerёsimet e tё tjerёve pёr disa nga veprat e krijuesit tё talentuar Bedri Tahiri. Tё mos harrojmё se, kohё mё parё, ёshtё botuar libri “Opusi krijues i Bedri Tahirit- lapidar për dëshmorët e lirisë”, përgatitur nga Zenun Gjocaj e Xhavit Aliu, i cili nё vete pёrmban vetёm shkrime vlerёsuese pёr veprimtarinё letrare- historike- publicistike tё kёtij autori.
Kёsaj radhe, pёr shqyrtim janё marrë librat me tregime: “Pёrjetёsia” dhe “Diferencimi”, monografia “Abdyl Krasniqi- frymёzuesh brezash”, libri publicistik “Nё Grykё tё Valbonёs”, monografia “Vesel Galica- atdhetar dhe mentar i shquar”, monografia “Hasan Prishtina- Truri i Lёvizjes Kombёtare Shqiptare”, si dhe libri pёr dёshmorёt “Flakadanёt e lirisё 4”.
Ajo qё duhet veçuar me kёtё rast ёshtё se tё gjithё studiuesit: Ejup Ceraja, Zenun Gjocaj, Fatmir Minguli, Nusret Pllana, Gjon Neçaj, Riza Haziri, Behram Hoti, Skёnder Kapiti e Xhemail Peci, i vlerёsojnё me pietetin mё tё lartё veprat dhe kontributin e Bedri Tahirit pёr historinё dhe kulturёn tonё kombёtare.
“Bedriu është njohës i mirë i rrethanave historike, andaj nuk e ka të vështirë të bëjë shëtitje nëpër shekuj kohor të historisë së popullit tonë, në një anë dhe nëpër morfologjinë e gjeografisë së trojeve tona etnike, në anën tjetër. Pra, Bedriu, epokat përpara luftës së UÇK-së i përshkruan me njohurit e një eruditi si njohës i mirë i historisë, kurse epokën e UÇK-së e përshkruan si përcjellës i drejtpërdrejtë i saj”- shprehet studiuesi i parë i këtij libri, Ejup Ceraja.
“Tetëmbëdhjetë libra nuk janë thjesht numra librash, por ndryshe janë qëmtime portretesh të heronjve realë, nga të cilët publicisti i specializuar Bedri Tahiri ka ditur të marrë pjesë njëlloj si ai piktori i madh që merrte porcione nga fytyrat e njerëzve e krijonte veprën e vet të padiskutueshme”- konstaton eseisti i njohur nga Durrësi, Fatmir Minguli.
Ndërkaq, poeti dhe krijuesi i njohur tropojan, Gjon Neçaj, duke folur pёr autorin dhe veprën e tij, pos tjerash konstaton: “Pa ndonjë ekzistencializëm të tepruar në këtë sfond, Bedri Tahiri duket se i takon Panteonit të atyre krijuesve më të shquar të popullit ose më saktë, të kombit tonë që e shkruajnë krijimtarinë e tyre të gjithanshme me gjakun, gjuhën dhe me shpirtin e vet krijues dhe artistik”.
“Libri i Bedri Tahirit “Flakadanët e lirisë 4” përbëhet nga tregime biografike historiko- letrare, të stolisura me një mjeshtri të veçantë përmes një stili të lehtë, të kapshëm e joshës për të gjitha shtresat lexuese. Figurën e stolisin elementet historiografike, gojëdhanore, arkeologjike, toponimike të shkrira me elemente letrare dhe të harmonizuara me mjeshtri artistike, përmes një stili të kapshëm për mbarë shtresat e gjera intelektuale, jo vetëm për frymëzime historike, por edhe për ato letrare”, - vlerëson kritiku dhe krijuesi, prof. dr. Zenun Gjocaj.
“Autorin e librit “Hasan Prishtina” z.Bedri Tahiri e njoh shumё herët, ai ёshtё miku im dhe mysafir i tё gjitha trojeve shqiptare. Ai ёshtё i tillё, sepse ka njё zemёr tё gjerё, ёshtё patriot i palodhur dhe i përkushtuar pёr çështjen kombëtare nё kёrkimin dhe hulumtimin, me talent e vullnet tё jashtёzakonshёm nё kёmbёnguljen e tij pёr ta pёrjetёsuar qëndresën, atdhetarizmin, veprën dhe sakrificёn e tё gjithё atyre qё kanё kontribuuar dhe lёnё gjurmё tё pashlyera nё historinё tonё kombëtare si nё tё shkuarёn e largёt, nё atё tё afёrme dhe tё sotme nё vijimёsi. E gjithë tematika e shkrimeve, veprave e librave tё Bedri Tahirit ёshtё patriotizmi dhe atdhedashuria, dhe, kёtё frymё e ka tё trashёguar nga Drenica, nga kjo krenari kombёtare qё e lindi dhe e rriti,- shprehet politologu dhe filozofi durrsak, Skёnder Kapiti.
Njё vlerёsim tjetёr vjen nga Anglia, kur studiuesi Xhemail Peci me plot gojën thotё: “Me penën e tij të mprehtë, duke i skalitur në mermerin monumental të magjisë së fjalës shqipe që si himn i zjarrtë nderon Martirët e Lirisë, me kronikat e zërit të zemrës për të gjithë ata që me Gjakun e tyre të njomë e të kulluar iu falën Përjetësisë, me përshkrimet e tij të holla të përjetimeve dhe të tablove të luftës, Bedri Tahiri m’i kujton Kronikat e Kryengritjes Shqiptare të Mihal
Gramenos, si dhe tablonë e Delakroas: “Liria i prinë popullit”.
Ndaj, lirisht mund tё gjykojmë se edhe libri mё i ri i Bedri Tahirit, që nuk ka reshtur kurrë të ngjyej penën e tij të shpirtit, si një rilindës i kohëve moderne ka kontribuar dhe vazhdon të kontribuojë për çështjen kombëtare dhe për kombin e tij. Vepra meditative “Përsiatje recensionale” është një dritare e hapur, plot diell për lexuesin dhe me siguri, një vepër që duhet ta kenë në bibliotekën e tyre, pasi një vepër me vlerë ta bën mendjen e ndritur.

 Tiranё, 5 mars 2013

 

 

Avni Dehari

Avni Dehari

Avni Dehari lindi më 3.05.1947, në fshatin Sllupçan, rrethi i Kumanovës. Shkollën fillore e kreu në vendlindje. Shkollën e mesme, gjimnazin, e mbaroi në Preshevë, kurse u diplomua në Fakultetin e Filologjisë - gjuhë dhe letërsi shqipe, në vitin 1974, në Prishtinë.
Deri më tash i ka botuar këta libra: poemën për fëmijë “Dielli”, me pseudonimin Agim Vardari, monografinë “Arif Seferi – në shërbim të popullit”, në bashkautorësi me Destan Hajdinin, përmbledhjen poetike për të rritur “Pas rrezes së diellit”, librin për fëmijë në prozë “Saja fluturuese”, përmbledhjen me poezi për fëmijë “Hëna në dritare”, “Kënga e Drerit Fjalëpak”, “Flokëhapareshuri” dhe “Gjergji i Arberisë”. “Nxin e qesh natyra” është libri i tij i nëntë.
Avni Dehari që nga viti 2001 jeton në Prishtinë.

Poezi nga Avni Dehari

Mall përvëlues

Nëntëmbëdhjetë vjet
Në dhe të huaj
Në mallin tënd u poqa,
U përcëllova,
Gati u treta,
Vendi im, oqean malli!
Nëntëmbëdhjetë vjet
Ballin nuk ma përkëdheli

Rrezja e diellit
Në agimet e tua të trëndafilta,
Vendi im liqen lotësh!
Nëntëmbëdhjetë vjet,
Pa gurgullimën e krojeve të tua,
Shekuj m’u bënë,
Vendi im,
Ujëvarë bjeshke!
Nëntëmbëdhjetë vjet
Butësinë e ograjave,
Në dhe të huaj
Më kot ta kërkova,
Vendi im,
Ëndërr fëmijërie!
Nëntëmbëdhjetë vjet
Mezi i plaka
Pa urimin “Tungjatjeta!”
Rit i fisit tim,
Vendi im,
Gurrë jete!
Nëntëmbëdhjetë vjet,
Pa cicërimën e ëmbël
Të zogjve pranverorë,
Vendi im,
Vetull ylberi!
Nëntëmbëdhjetë vjet
Pa mugullimin e marsit,
Dehje për kthim,
Etje për lirinë e shumëpritur!
Vendi im prehërngrohtë,
Vendi im krahëhapur,
Shekujt nuk po më dalkan,
Ta shuaj mallin
Në kraharorin tënd magjepsës!


Përgjërimi

(Frymëzuar nga protesta e organizuar
në Ditën Ndërkombëtare të të Zhdukurve,
më 30 gusht 2010 në Prishtinë)

Në zemër të Prishtinës
Mbi pllaka mermeri,
Si mbi rrasa të ftohta varresh,
1837 palë këpucë,
Të vogla,
Të mesme, Të mëdha.
Këpucë fëmijësh,
Nxënësish,
Studentësh,
Punëtorësh;
Këpucë malësorësh,
Këpucë të grisura udhëtarësh,
Këpucë nusesh me vel,
Këpucë dhëndurësh,
Festash e dasmash,
Vëllezërish,
Motrash,
Nënash,
Etërish;
Këpucë që mbi pllaka mermeri,
Si një det i thellë dhembjeje,
Si një oqean i pafund malli,
Me nga një pikëpyetje,
Kordele në qafë,
Me nga një fjali:
“Ku janë?”,
Pyesin:
Ku është njomëzaku im,
Ku është babai im bujar,
Nëna ime diell dashurie,
Gjyshi im përrallëtar i rrallë,
Gjyshja ime zemërbardhë,
Vëllai im me yll në ballë,
Motra ime sypërlotur?...
Pyesin:
Pse na shikoni si të huaj?
Nuk na njihni!?
Nuk na keni parë!?
Fotografitë tona në kangjella
Para Kuvendit të Kosovës,
Që dhjetë vjet,
Si gjethe pemësh,
I tund era në pranverë,
Në verë, në vjeshtë, në dimër.
Që dhjetë vjet
Fotografitë tona,
Me sy – liqene pikëllimi,
Buzëplasur përgjërohen:
Na ktheni në vendin tonë!
Që dhjetë vjet
Fotografitë tona zverdhen
Por nuk bien,
Si gjethe vjeshte nuk pikojnë.
Që dhjetë vjet
Zbehen fotografitë tona
Nga dielli, shiu,
Acari, veriu, koha,
Por malli nuk zbehet,
Çdo ditë më shumë shtohet,
Bëhet vullkan,
Zemra nënash përvëlon,
Zemra fëmijësh sëmbon,
Zemra motrash shkrumbon,
Zemra të dashurish
Me afsh i përcëllon.
Zbehen fotografitë,
Por jo shpresa për kthim
Shtatë pashë në zemër palosur.
Nuk zbehet malli i nënave,
Det i thellë, oqean i pafund.
Nuk zbehet
Dashuri e brishtë,
Malli i fëmijëve njomëzakë,
Që çdo ditë
Me rrezen e parë të diellit
Mirëmëngjesi
Dhe në të ngrysur
Natën e mirë na thonë;
Na njomin me lot,
Me doçka na ledhatojnë.
Që dhjet vjet
Në fotografitë tona
Sytë thellohen,
Buzët përgjërohen,
Vendlindjen mëtojnë.
Zbehen fotografitë,
E humbin shkëlqimin,
Bashkë me eshtrat tona,
Që në dhe të huaj mërdhijnë,
Nuk gjejnë qetësi,
Nuk pushojnë.
Njerëz,
Mos na harroni,
Kërkoni kthimin tonë!
Pushtetarë,
Bëni urëvarë,
Me eshtrat tona
Që nëpër të,
Si në legjendë,
T’ia mësyjmë vendit tonë.
Bashkohuni me nënat,
Syburim pashterur,
Me etërit,
Që gulçimin nyjë
Në fyt shtrëngojnë,
Me fëmijët,
Që shpresën,
Bashkë me lotin,
Në qerpik mbajnë,
Me motrat,
Që qëndismat me lot i lajnë!
Bashkohuni me mallin tonë,
Që nuk tretet
Për një copë tokë vendlindjeje,
Sa për një varr,
Shtrat për eshtrat tona,
Për diell Kosove,
Për një grusht dhe të shkriftë
Mbi trupin tonë,
Për një vizitë,
Për një lulenuse,
Për një lutje shqip
Mbi varrin tonë!
Bashkohuni me lutjen tonë
Për kthim
Pranë nënave,
Fëmijëve,
Motrave,
Vëllezërve,
Pranë nuseve tona,
Pranë të dashurve tanë.
Njerëz,
Mos na harroni!


Barletit

Hap fletët e kronikave
si derën e përrallave magjike
Barleti ngeshëm më flet:
për krahun,
për shpatën,
për mburojën,
përkrenaren,
e kalin e Gjergjit.
A do ta njihnim
krahun e trimit
pa ty Barlet?
Shpatën,
ndryshku
dhe dhëmbët e kohës
ndoshta do ta brenin
deri në harrim.
Mburojën ,
gjoks për Arbërinë,
kot do ta kërkonim
në muzetë e botës
e përkrenares
edhe ditën me diell
cubat
do t’ia vidhnin
krenarinë.
Kalin
nuk do ta gjenim
shesheve të qyteteve
me Gjergjin kalëruar
e shpatëzhveshur
për Shqipërinë.

Hap fletët e kronikave
si derën e përrallave magjike,
kronikani ngeshëm më flet
për Nëntorin e Parë,
për Motin e Madh
e unë me lapsin në dorë
përgëzoj Barletin.



Dielli lot në Vlorë

Para llucë e shi,
Prapa ngricë e borë,
Fërfëllizë e llucë,
Isa për në Vlorë.

Llucë e shi përpara,
Prapa ngricë e borë,
Nëpër zhgan ujqish
Rrugës për në Vlorë.

Vit bëhej dita,
Shekull një natë,
Llucë, acar e shi,
Breshër e shtrëngatë.

Shqipëria në Vlorë
Shkrifej në Diell të ri,
Prapa ngricë e borë,
Para llucë e shi.

Isën nuk e çeli
Ditë e parë në Vlorë,
Çante rrugën trimi,
Si ortek me borë.

Ditën e dytë Dielli
Ndiqte retë në Vlorë,
Bubullimë prapa,
Fërfëllizë e borë.

Plaku i Pavarësisë
Me Flamur në dorë,
Biri i Kosovës
Plisin Sharr me borë.

Shkrihen në përqafim
Si vëllezër të vërtetë,
Zjarr e afsh në gji,
Zhdavaritin retë.

Afshin e Kosovës
Isa derdh në Flamur,
Shteg mali ballin,
Gjoksin sikur furrë.

Afshin e Shqipërisë
Ai e derdh në Vlorë,
Edhe njëqind vjet
Prapa ngricë e borë.

Njëqind vjet dimër,
Njëqind vjet verë,
Diell Vlore andej,
Këndej zi e terr.

Afshi i Shqipërisë,
Dielli lot në Vlorë,
Shkrinin në Kosovë
Akull shekullor.

Faqe ndërroi moti,
Fryu një erë tjetër,
Acar, llucë e shi,
Një kujtim i vjetër.

Rruga për në Vlorë
Pa llucë e pa shi,
Shend e verë përpara,
Prapa Diell i ri.



Letra e reve

Me rrufe dërguan,
Retë letër për ne,
Ashpër kërcënuan:
Njerëz, vini re!

Përditë ndotet ajri,
Dheu bëhet trokë,
Thahet pema, bari,

Rënkon qiell e tokë.

Dëmtohet fusha,
S’do të kemi grurë,
As dimri, as vera,
Nuk janë si dikur.

Tym e gazra plot
Ndotet atmosfera,
Gjithnjë e më fort,
Po tërbohet era.

Çdo anë blozëri,
Qiellin e mbulon,
Dielli në gjithësi,
Më pak ndriçon.

Po zymtohen yjet,
Ujërat bëhen pis,
Po zhbëhen pyjet,
Po ndotet çdo vis.

Na zihet fryma,
Zemra na gulçon,
Na buçet koka,
Ndotja përparon.

Po vazhdoi ndotja,
Na humb durimi,
Dysh ndahet zemra,
Na kap tërbimi.

Me breshër e stuhi,
Ne ju sulmojmë,
Nuk bëjmë mahi,
Botën e trazojmë.

Akullnajat në veri,
Shkrijnë, vërshojnë,
Vullkanet me furi,
Djegin, përvëlojnë.

Nëse ndalet ndotja,
Nuk mbajmë mëri,
Na zbutet zemra,
Ju falim kënaqësi.

E zbutim motin,
Diellit i ndrit fytyra,
Shiu njom mjedisin,
Ëmbël qesh natyra.



Amaneti i shokëve

(Dëshmorëve: Jusuf e Bardhosh Gërvalla dhe Kadri Zeka)

Të dashuruar pas rrezes së diellit,
Në udhën e rrahur ndër shekuj,
Ranë shokët tanë,
Vdekjen me vdekje e mundën,
Ditë e natë pranë nesh qëndrojnë
Si yj që nuk shuhen kurrë.Nderim e lavdi
Ata paçin përjetë,
Se amanet na i lanë:
Gjakun,
Kurrë të mos na ndalet hovi rinor,
Gjuhën,
Zemrat të na i zbutë e të na i forcojë,
Sytë,
Horizonteve ta hedhim vështrimin,
Këmbët,
Hapin ta kemi të gatshëm për marshim,
Grushtin,
Shtrigat t’i shkallmojmë,
Krahët,
Agimet e kuqërremta t’i përqafojmë,
Zemrat, oh zemrat,
Kambanë për ditën e madhe.
Heu, kush shkel mbi gjakun e tyre,
Dritë e diellit e verboftë,
Mallkimi i tokës nënë e zëntë!



Lumi

Është gjëegjëzë,
Nuk bëj mahi.
Lumë është,
Lumë nuk është!
Le ta gjejë,
Kush e di.
Pi qumësht,
Ha nga pak,

Dysheku i butë,
E pret në krevat!
Shihni, shihni,
Sa çudi,
Vu andej, vu këndej,
Hipur në rreth,
Si në makinë,
Ta bën Lumi,
Rrëmujë shtëpinë!
S’rrjedh në shtrat,
Por zhargitet,
Në prehër të nënës
Lumi rritet!
Del në shëtitje
Me kënaqësi,
Ikën brenda
Kur bie shi!
Kthjellet moti,
Prapë gjallërohet,
Po nga dielli s’avullohet!
Çupa-çupa mu si patë,
Lahet Lumi në govatë!
Luan me lodra,
Me qumësht ngihet,
Po kur lodhet,
Në gjumë shkrihet!
Nuk përmbyt,
Nuk vërshon,
Me doçka të buta
Lehtë të lëmon,
Hopa hidhet,
Të përqafon!
Kur qesh Lumi: glu-glu,
Krua mali, gurgullimë,
Hapet qielli më besoni,
Plot me gëzim
E mbush shtëpinë!
I bërtite,
Fort hidhërohet,
S’e afrove,
Nuk pajtohet!
Me ata sy rrush të zi,
Kur qan Lumi gurron shi!
Qesh Lumi, qesh natyra,
Hënë e diell i ndrit fytyra!
Sytë e tij
Plot shkëlqim
Shporrin terrin,
Derdhin gëzim!
Një ninullë
Në qerpik i ngjitet,
Sa më shpejt
E uron të rritet:
Lum, o Lum,
Qafëllokum,
Rritu, rritu,
Pak më shumë!
Gjëegjëza
Tash u zgjidh
Krejt e dini
Sikur unë:
Kush pi qumësht
Dhe bën gjumë,
Nuk është lumë,
Shtrat-ujëshumë,
Është fëmijë
(Nipi i gjyshit)
Me emrin Lum!

Shaban Cakolli: Poema "Pushka amanet"...

Shkruan: Shaban Cakolli

Hydajet Hyseni: "Pushka amanet" (Poemë). Mars,1989

Një poemë,e cila është shkruar në burgjet fashiste të Jugosllavisë, kur autori i saj Hydajet Hyseni,i dënuar me 15 vjet burg,sepse donte lirinë e kombit, mbetët ndër poemat më të çmuara të letërsisë sonë shqipe në ngjyrën e revolucionit, kur fashistët Jugosllav, me dhunë, torturë, përndjekëje e burgosëje, donin të shuanin qëndresën shqiptare, fjalën shqipe dhe kërkesat për lirinë. Kjo poemë paraqet të kaluarën tonë të rëndë, qëndresën e kalitur të të parëve tanë, torturat mbi ta,rininë të cilët duke pa vuajtëjet e prindërve, nuk kishin kohë të mendonin për lodra fëmijësh, por preokupim kishin amanetin e të parëve, për më të shenjëten e ajo ishte dëshira për liri.Kjo dëshirë e brumosur nëpër breza, rrodhi mes shpirtit artistik të rrapsodit,nëpër mes vargjeve të poetëve, nuk pati forcë pushtuese të shuaj dëshirën për liri, as kur i këndoj rrapsodi, as kur i shkrou poeti,as burgu i hekurt i pushtuesit, nuk pati forcë të ndaloj penën e poetit, i cili në errësirë burgjesh, ia doli të shkruaj, shpërndajë e botoj, poemën "PUSHKA AMANET". Poema flet për sistemin e egër çetnik të viteve 50-ta, kur Qeveria shoviniste e Sërbisë në krye me kriminelin Aleksandër Rankoviç, nisën akcionin e grumbullimit të armëve, me qëllim të i torturojnë shqiptarët, të i burgos trimat më të mirë të Kosovës, të cilët nuk pranuan kurrë të lëshojnë tokat e veta, Ata çetnikët kanë provuar me shumë forma të na gjunjëzonin, dhuna e armikut bashkë me mashat e tyre, tradhëtarët, priftërinjët, hoxhollarët, e shumë forma tjera, kanë bërë tortura, vrasëje, masakrime mbi shqiptarët, por amanetin nuk ua kanë përulur, nuk kanë mundur të ua thyajnë. Çka ishte amaneti? Përkushtimi për Lirinë, mbrojtëjen e pragut, atdheut, gjakun, trollin, plisin, gjitha mes pushkës të lirisë, formë tjetër me pushtuesin nuk kishte, andaj stërrgjyshërit, gjyshërit, prindërit tanë, luftuan me pushkë për lirinë, kur shihnin vdekjen lenin pushkën amanet, të mos jipej, por të u lihej trashëgim brezave, me to të luftojnë deri në çlirimin e plotë të atdheut, ku dhe betoheshin "I gjallë nuk e jap". Armiku i torturoj ata dimra të acarta shqiptarët, duke i rrahur,duke i lënë këmbëzbathur në borë,duke i likuiduar,shumë vdiqën por betimin nuk e shkelën,të tjerët shitën pasurinë,blenë ndonjë armë tjetër, por amanetin nuk e dorëzuan, betimi ishte"i gjallë nuk e jap"."Pushka Amanet" është një poemë shumë e hidhur historike,por me vlera të qëndruara, për të cilën mund të shkruajmë shumë, por edhe të shkruajmë shumë e shumë, nuk do të mundeshim të flasim, ashtu si ka folur poeti ynë Hydajet Hyseni mes vargjeve të kësaj poeme të gjatë, të cilën do mundohemi të e japim në tërësi.


HYDAJET HYSENI

PUSHKA AMANET

Atë vit kishte marrë

Dimër i vështirë
Nën borë e acar

Gjithçka kishte ngrirë.

Netëve të gjata
Fshati në errësirë

S´jepte shenja jete

Dukej shkretëtirë.

Në fshat heshtje varri,

Asgjë s´ndihej gjallë,

Veç zërit të ndonjë shpendkeqi


E të qenëve në mahallë.

Njerëzit si statuja
Plot ankth e trishtim,
Dëgjonin pas frengjive


Mbyllur me qilim.

Rrënçethej gjithçka

Edhe gurët e kullës,
Kur ndihej uturimë e gjipsit,

A hapa të patrullës.

Pastaj dikush shkonte
Mes njerëzve si hije;
Prapa,mallkim nënash
E vaj të ndonjë fëmije.

Përsëritej ky refren
Natë për natë,
Atë dimër të egër,
Tepër të gjatë.


II

Kokë më kokë ne fëmijët

Bisedonim gjatë
Por s´e dinim mirë

Ç´po bëhej në fshat.

Shihnim njerëz të huaj

Ardhur nga qyteti:
E dinim se prej tyre
Vinte gjith qameti.

Bridhnin poshtë e lartë
Me gjipsa e vetura,
Me çizme të zeza
E veshje nga lëkura.

Mësimin dhe lojërat
Në gjysmë na i kishin lënë
Ishin bërë sa javë
Që shkollën kishin zënë.

Thoshin se nuk flinin
Tërë natën e gjatë.
Ata njerëz të zi,
Të zi sikur natë.

Se çú bënin burrave
Ne atëherë sé dinim,
Por edhe ne shihnim
Se si shkonin,nuk vinin.

Shumë shkonin me pushkë
E vinin pa të,
Të tjerët,të mavijosur,
Ofshanin por s´nxirrnin zë.

Dhe kur nënat na frikësonin
S´thonin:mos se murrashi!
S´thonin as,mos se gogoli!

Por,"kujdes,vjen " udbashi,,,,!

Kështu atë dimër
E mplakte fshati im,

Mbështjellë me borë e mjegull
Me ankth e trishtim.

III

Çdo natë e vështroja
Gjatë babain tim,
E në sy ia lexoja
Vuajtje,zemërim.

Kishte kohë që buza
Nuk i qeshte fare,

Rrinte e mendohej
Dhe pinte cigare.

Unë veten pyesja shpesh

Babai ç´kishte vallë?
Pse i kishin shtuar ofshamjet
Dhe rrudhat në ballë?

Mendoja kështu çdo natë
E në sy s´më vinte gjumë,
Se shihja që babi
Halle kishte shumë.

Dhe s´ish veç halli i bukës
Që shumë shpesh mungonte

Dhe as vetëm "porezi"

Që shteti kërkonte.

Halle si këto
Ne kishim ngahera,
Por atij i kishin dalur
Shumë halle të tjera.

Prandaj ai herë-herë
Brofte në këmbë;
Grushtat i shtrëngonte
E shante ndër dhëmbë.

Dhe shpesh e shikonte
Murin mbi dollap,
Dhe thoshte i vendosur:
-"I gjallë nuk e jap".

IV

Një natë të zezë
Sikur u shtua acari,
Kur në shtëpinë tonë
Erdhi ofiqari.

Nuk dëgjova mirë
Babait se ç´i tha,
Por e pash një letër
Në dorë kur ia la.

Dhe shkoi nga erdhi
U fut në errësirë:
Babai mbeti në prak
I shtangur,i ngrirë.

Pastaj u kthye nga ne
Dhe më pa në fytyrë,
Dhëmbët i shtrëngoj
Dhe pështyu në errësirë.

Ashtu si babai
Pështyva dhe unë,
Andej nga shkoj njeri;

Që i thonin"spiun".

Jashtë errësirë dhe nëna,
Shikonte e nemitur,
E me pezmë mallkonte:
-"Mjerë nëna që të ka rritur!"

Fëmijët e tjerë
Flinin nën velenxë;

Ata s´dinin gjë
Për letrën e zezë.

As unë nuk dija
Ç´thuhej nátë letër,copë letër,
Por shihja se babait

I sillte mërzi tjetër.

V

Menjëherë të nesërmen,
Dikur natën vonë,
Erdhi hoxha i fshatit

Në shtëpinë tonë.

Dhe gati gjithë natën
Foli me babanë;
Babai vetëm heshte

Dhe pinte duhan.

-"S´ke çka bën kumbarë,
i thoshte babait,
Le të bëhet´siç është shkruar,

Në dorë të allahut.

Shite edhe lopën

Se s´bëhet kijameti

Zoti është i pari
I dyti hyqymeti.

Se të dua shumë,

Prandaj ta bëjë këtë të mirë,
Se miku i vërtetë duket

Në ditë të vështirë"...

Fliste kështu mullai
Dhe sillte tespitë,
Shpesh lëpinte buzët
E i rrotullonte sytë.

Unë urreja hoxhën
Me qyrkun e zi;
Droja mos babait
I shtonte ndoj mërzi.

Sepse hoxhë mullanë,

Me zë të çjerrë e të hollë,
E kisha parë shumë herë
Të shkonte në shkollë.

Shkonte e vinte

Me njerëzit e zi,
Rrëshqiste pastaj si hije
Shtëpi në shtëpi.

Prandaj urreja hoxhën
Me qyrkun e zi
E droja mos babait
I bënte ndoj dredhi.

Por edhe babai

Në derë kur e përcolli,
Vështroi gjatë errësirën
Dhe kokën e solli.

Dhe e ndjeva hoxhës
Kur"dhelpër" i tha.
-Ma ke gjetur ditën
Hoxhë maskara!"

Të nesërmen kur u zgjova
Pash një pushkë në mur,
Por lopa jonë e vetme
Më s´ishte në ahur.

E shava mullanë,
Ia shava dhe tespitë
Se më dhimbsej Laroja,
M´u njomën edhe sytë.

Por e përmbaja dhimbjen
Për lopën Larojë,
Se shpresoja që pushka
Halle do të pakësojë.

VI

Një mëngjes babai
Doli nga shtëpia,
se shkonte në shkollë
Dukej nga mërzia.

Na shikoi me dhimbje
Dhe doli në borë,

Shkonte si drejt vdekjes,
Pushkën mbante në dorë.

Sa keq e ndjeva vetën
Unë brenda në shtëpi,
Kur kujtoja
Mes njerëzve të zi.

Dhe kur ai,pas pak,
U kthye përsëri,
Fytyra ne na qeshi
Të gjithëve në shtëpi.

Në fillim mendova
Se babai kish shpëtuar,
Por kur i pash ballin,

Rrudhat i ishin shtuar.

Se ç´ndjeva në zemër,
Sytë m´u mbushën plot,
Ndjeva dhe një dorë
të mí lëmonte flokët.

Ato kohët e fundit
Shpesh kështu vepronte:
Vetëm më përgëdhelte
Dhe në sy më shikonte.

Më thoshte i menduar;
-" U rrite o bir......"
Po s´fliste më gjatë,
E kishte të vështirë.

Dhe saherë që ai

Kështu më shikonte,

Më dukej se prej meje
Diçka po kërkonte.

Më shikonte mua,

Shikonte mbi dollap,
Dhe thoshte me zë
-"I gjallë nuk e jap"

VII

Atë natë dimri
Vonë,në shtëpi,
I erdhi babait
Një shok i tij.

Ishin shokë lufte,

Shokë të pandarë,
Por,të bisedonin ashtu
Kurrë s´i kisha parë.

Shikoja babanë
Dhe shokun e tij
E në sy u lexoja
Halle e mërzi.

Flisnin plot urrejtje

Dhe plot neveri,
Për njerëzit e huaj,
Për njerëzit e zi.

Dhe atë më të ziun
Që kërkonte pushkë;
Shpesh në gojë e zinin,
E kishin njohur në luftë.

-"Atëherë , thoshin ata,
Kishte veshje tjetër,
Kishte kryq të thyer,
Kishte edhe mjekërr".

Dhe saherë atij
Emrin ia kujtonin,
Plot pezëm në sy
Dhëmbët i shtrëngonin.

-"Jo,thoshte babai,

S´duan veç armët tona,
Por duan të na zhdukin
Gjithçka që është e jona.

Duan që të zhdukin
Gjithçka që është shqiptare,
Emrin,gjuhën,plisin.....
Të na çesin fare.


Nuk kërkon mor,jo
Veç pushkë e "allti",

Por don gjakun tonë
Çetniku i zi.

-" Ty mor kapuçbardhë";
Lehtë,më tha s´të lëshojmë,

Edhe top po të sjellësh,
Tanks do të kërkojmë".

Dhe ia shihje në sy
Etjen për gjak,

Hakmarrjen për luftën
Në Kosovë e Sanxhak".

Rrëfenin pastaj
Ngjarje, histori.......
Dhe herë-herë ofshanin:
"Ah,tradhti,tradhti!"

Flisnin për ofiqarin
Dhe e quanin mashë,
Se hante dhe pinte
Bashkë me"udbashë".

E shanë hoxhën e fshatit
Dhe dy a tre të tjerë,
Që një pushkë të UDB-së
E shitnin disa herë.

Flisnin dhe kërkonin
Shpëtim nga ky ortek,
Por nuk gjenin rrugë,
Ishte zënë çdo shtek.

"Nuk ka shpëtim,jo,
Nga njerëzit e zi,
Veç të kalojmë kufirin.

Tíkim në Shqipëri.

Por,as këtu nuk bën,

Mohonin me kokë,
Ku t´i lëmë fëmijët.
Si ta lëmë këtë tokë?

Pastaj të huajtë
Mu këtë kërkojnë,
Që nga tokat tona
Ne të na dëbojnë".

Unë shihja babanë
Dhe shokun e tij

E në ballë u lexoja
Veç halle e mërzi.

Në sytë e tyre rrodhi
Një valë e ngrohtë gëzimi,
Vetëm kur po flisnin
Rreth një fjalimi.

Unë nuk kuptoja mirë

Ç´ishte ai fjalim,
Por shihja se i ngjallte
Shpresën babait tim.

Dëgjoja nga goja e tyre
Shpesh fjalën liri,
Parti,socializëm,

Mirëqenie,begati....

Kosova e robëruar,
Xhelatët e zi....
Dhe shpesh e përmendnin
Emrin Shqipëri.

Dhe saherë që në gojë
Zihej Shqipëria,
Më dukej se babait
I hiqej mërzia.

-"Natë e zezë ka rënë,

Por do të dalë dita,
Thanë duke u ndarë,

Do të i vijë dita".

Kur u kthye babai
Shikoj mbi dollap
Dhe tha i vendosur
-"I gjallë nuk e jap".

VIII

Atë natë dimri
Shumë ëndërra unë pashë
Plot dritë e lule,
Plot korba e "udbashë".

Në njëren prej tyre,
Pash një livadh.
Që ndahej në dysh
Nga një gardh i madh.

Andej shpend e lule,
Hare e gëzim:
Këndej ferra e bisha,
Halle e trishtim.

Andej rreze të kuqe

Plot dritë e diell,
Këndej natë e zezë
E plotë re në qiell.

Ne nga errësira
Vështronim në qiell,
Por gjithkund ishte natë
S´shihnim dritë as diell.

Disa njerëz të zi
Si ujqër e derra
E ruanin me armë
Gardhin me therra.

Gjysma e livadhit,
Dukej sikur ferr,
Se gardhi ne na bënte
Hije edhe terr.

Por,se si shpërtheu
Një zjarr i kuq si gjaku
Dhe me rreze të kuqe.
Qiellin e përflaku.

Retë dhe errësirën

Dhe gardhin e zi
E digjte ky zjarr,
I bënte shkrumb e hi.

Ne me gaz e shpresë
Shikonim në qiell,
Se tani gjithë livadhi

Do të kishte dritë e diell.

Unë bërtita shumë
Sa gjithçka ushtoi,
Por për një çast babai

Nga gjumi më zgjoi.

Atëherë unë kuptova
Se në ëndërr isha tretur
Dhe se babai
Ende skishte fjetur.

"Ç´pate më pyeti,
Dhe flokët m´i lëmoi
E unë mezi prisja
Ëndrrën tía tregoj.

Ai më shikonte
Dhe dëgjonte në heshtje,
E herë-herë fytyrën
Ia mbulonte një buzëqeshje.

"Eh,mor biri im,
Sa jeta është dhënë
Ëndrrën që ke parë,
Në jetë për ta vënë.

Që të bëhet kjo
Qenka shumë vështirë,
Për këtë u dashka gjaku
I bijëve më të mirë.

Por kjo do të bëhet
Patjetër biri im;
Vetëm ti rritu
Edhe bëhu trim!"

Dhe babi im
Kishte të drejtë;
Koha po kërkonte
Të rritesha më shpejtë.

Ato netë kuptoja
Edhe dy të vërteta;
Sa ëndërra të bukura kishim
E sa e zezë ishte jeta.

IX

Në një gjumë fëminor
Ëndërroja pranverë,
Kur me forcë ushtuan
Të trokitura në derë.

Vrapova në dritare

Dhe kokën e zgjata,
Jashtë dikush bërtiste,
"Otvorite Vrata!" ***Serbokroatisht,në shqip,Hapeni portën!

Dëgjova disa sharje,
Një kërcitje të fortë.
Pastaj disa hije
U futën në portë.

Ende s´ishim zgjuar
Ne në shtëpi,
Kur u futen brenda
Njerëzit e zi.

Uh,sa të zezë e kishin
Ata njerëz fytyrën,
Që hynë në shtëpi
Bashkë me errësirën.

Dhe këta njerëz të huaj
I thoshin babait shpesh,
Disa fjalë të huaja
Që unë s´i merrja vesh.

Por çíshin ato fjalë
E kuptova mirë,
Kur ia lidhën duart
Me pranga e zingjirë.

Në mes tyre babai
Krenar po qëndronte,
I shihte drejt në sy
E dhëmbët shtrëngonte.

Na shikonte ne.
Shikonte mbi dollap
Dhe më dukej sikur thoshte:
"I gjallë nuk e jap".

Mua shpesh më vinte
Tía plasja vajit.
Por s´qaja se kisha
Turp prej babait.

Se sa herë më shikonte,
E kuptoja mirë,
Më thoshte në sy me sy.
"-Tani u rrite bir....."

Pastaj aty ishin
Dhe njerëzit e zi,
E s´doja të më shihnin
Me lot në sy.

Dhe shkoi babai
Mes njerëzve të zi,
"Qëndroni e mos qani!"
Thoshin sytë e tij.

Unë shtrëngoja dhëmbët
Dhe nuk qaja dot,
Ndonëse sytë i kisha
Të mbushur me lotë.

Fëmijët e tjerë
Në vaj ishin shkrehur,
Nëna vërtetë s´qante,
Por e tëra ishte zbehur.

Ofshante ajo thellë
Dhe vetëm mendohej,
Oh,ç´dhembje e madhe
Në ballë i lexohej!

Sa keq e ndjeja veten
Atë ditë në shtëpi
Kur kujtoja babanë
Mes njerëzve të zi.
X

Ish mëngjez i ftohtë,
Një mëngjez ,dimëror,
Ne një grup fëmijësh
Ecnim nëpër borë.

Çdonjëri tregonte
Me lot në sy,
se ç´´í kishte ndodhur
Ato netë në shtëpi.

Shumë shokëve të mi
U kishin marrë babanë,
Dikuj-dikuj vëllezërit
E dikuj xhaxhanë.....

Më dhimbseshin të gjithë
Si babai im,
Por,veçmas ndjeja dhembje
Për mësuesin tim.

Atë e kishin marrë,
Pse libra kish lexuar
Dhe sepse në radio
Tiranën kish dëgjuar.

Ne të gjithë e donim
Dhe ai shumë na donte,
Sa tregime të bukura
Na rrëfente e lexonte!

Dhe kur fliste për Kosovën
Më kujtohet si sot,
Se si dhëmbët shtrëngonte
E në sy i vinin lot.

Sytë e tij të ëmbël
Mbusheshin hare,
Vetëm kur na fliste
Për një botë të re.

Sa më vinte keq,
Sa më vinte vështirë,
Kur e mendoja të lidhur
Mësuesin tim të mirë...

Dolëm mbi fshat
Në maje të bregores,
Që andej shkolla dukej
Si në pëllëmbë të dorës.

Vështronim nga bregorja
Mbi borë të shtrirë,
Me ankth e trishtim,
Me zemër të ngrirë.

Shihnim atje poshtë,
Në oborr të shkollës
Baballarët tanë
në mes të dëborës.

Qëndrinin në këmbë
Dhe nuk lëviznin fare,
Nuk flisnin mes veti,
As pinin cigare.

Rreth tyre" udbashët"
Me veshje nga lëkura,
Mbi kokë u qëndronin
Me pushkë e kaçaturra.

Dhe kur herë pas here
E futnin ndonjë brenda.
Neve në bregore
Fort na rrihte zemra.

U bërtisnin të huajtë,
I shtynin,i shanin...
E kur i nxirrnin jashtë
As këmbët s´i mbanin...

Qëndruam në bregore
Deri vonë në terr,
Deri sa s´dukej shkolla
Që ngjante në ferr.

Kapur dorë për dore
U kthyem duke kënduar,
Këngën partizane
Që mësuesi na kish mësuar.

Na dukej sikur këngët
Na mbanin zemrat ngrohtë,
Se kështu e mposhtnim dhimbjen
Dhe erën e ftohtë.

XI

Ditë për ditë
Me motrat dhe vëllanë,
Mes borës,në rrugë,
E prisnim babanë.

Ato ditë pritjeje
Dhe ato netë,
Plot me dhimbje ishin,
Të gjata ishin vjetë.

Dhimbja dhe urrejtja
Më digjnin sikur furrë.
Më dukej se babanë
S´do ta shihja kurrë.

Me pikëllim në zemër,
Me lotë në sy
Ktheheshim pa babanë
Vonë në shtëpi.

Atje gjeta nënën
Në pengjere mbështetur,
Dhe çdo ditë më dukej
Edhe më e tretur.

Na shikonte gjatë
Dhe flokët na i lëmonte,
Sytë i turbulloheshin
Dhe nofullat shtrëngonte.

Unë shihja se ajo
Sytë i kishte plot,
Ofshante thell nga zemra
Por,nuk derdhte lotë.

E shihja të qante,
Të mallkojë e lotojë,
Vetëm kur ne flinim
Pa futur gjë në gojë.

Ne duronim urinë
Ndonëse ishim fëmijë,
Se babai,thoshte nëna,
Nesër do të vijë.

Dhe na rrëfente nëna
Shumë ngjarje dhe përralla
Me dragoj e kreshnikë
E trimëri të rralla.

Unë çdo natë ëndërroja
Veten të fortë çelik,
Fluturoja si dragua,
Luftoja si kreshnik.

XII

Ishte ende natë.
Ishte terr i zi,
Kur ndjeva nëpër gjumë
Hapa në shtëpi.

"oh,ç´´gëzim i madh!
Oh,ç´ditë e bardhë!
Lum për mua,thirra,
Babai paska ardhë..."

Flaka tej velegjën.
U zgjova me rrëmbim,
Se ç´ndjeja në zemër
E di veç shpirti im.

Por, kur hapa sytë
Mbeta në vend i ngrirë,
Në shtrat rrinte babai
Gjërë e gjatë i shtrirë,

"Ç´paska,thash,babai
Që rri i tendosur?
Vallë përse fytyrën
E ka të mavijosur?

Pse athua ai
Me lotë në sy më këqyrë?
Athua vallë ,pse nëna
Është e bërë dyll në fytyrë?"

Pyesja kështu veten
E s´përgjigjesha dot,
Dhe si pakuptuar
Në sy më rrodhën lotë.

Dhe sigurisht do të qaja
Me dënesë e ngashërim,
Po të mos thoshte babai
-"Eja biri im"..

Dhe u ngrit ngadalë,
E nuk rënkonte më,
Buzëqeshte me zor,
Thua s´kishte gjë.

-"Mos qaj,biri im,
Se tani je bërë burrë!
E burrit,çfardo t´i ndodhë,
Lotët s´ia sheh kurrë...."

S´mundi të flas më,
E kishte të vështirë,
Por se ç´kishte në zemër
i lexohej në fytyrë.

N´atë gjendje babanë
S´e kisha parë kurrë,
Më dukej se në gjoks
Diçka i digjej furrë.

Më dukej sikur tym
I dilte nga balli.
E kur dhëmbët i shtrëngonte
I dilnin xixa stralli.

I shtrëngonte grushtat,
Ofshante,por s´rënkonte,
Më shihte drejt në sy
Dhe flokët m´i lëmonte.

Më shikonte mua
Shikonte mbi dollap
Dhe thoshte përseri:
-"I gjallë nuk e jap":

XIII

I egër ishte ai dimër.
plotë ngricë e acar,
Të tillë dimër fshati
Kurrë nuk kishte parë.

Dimër i akulltë
Me erë e stuhi,
Me ankth e trishtim
E njerëz të zi.

Me hapa patrullash
Gjipsa e vetura,
Dimër me "udbashë"
Me veshje nga lëkura.

Gjithçka kishte ngrirë
Nën çizmë e dëborë,
Veç zjarri i urrejtjes
Rritej në krahror.

E shihja tek rritej
Këtë zjarr gjithkund,
Rritej në çdo zemër.
Rritej dhe tek unë.

E rrisnin "udbashët"
Që nxinin mbi fshat,
E rriste babai
Që dergjej mbi shtrat.

E rrisnin bisedat
Që dëgjoja në shtëpi,
Nga goja e babait
Dhe shokëve të tij.

Bisedat për luftën,
Për njerëzit e zi,
Ofshamjet e thella
Ah,tradhti,tradhti...!

Dhe nuk ëndërroja bukë
Për barkun e uritur,
Por,të isha më i fortë,
Të isha më i rritur.

Çdo natë ëndërroja,
Të rritesha më parë,
Për babain dhe të tjerët
Hakun për ta marrë.

Dhe ndonëse i uritur
E të qullur sytë,
Ndjeja si atë dimër
Po rritesha çdo ditë.

E ditë për ditë
Shikoja mbi dollap
Dhe thosha si babai
"I gjallë,nuk e jap."

XIV

Një mëngjez të ftohtë.
Kur ende flinte fshati,
E ndjeva babanë
Të ngrihej nga shtrati.

Atë natë ai
S´kishte fjetur fare,
Vetëm ishte menduar
Dhe kishte pirë cigare.

I mblodhi të gjitha forcat,
U ngritë me mundim
Dhe më tha ngadalë,
"Eja biri im!"

"Eja more bir,
Se tani je rritur,
Se këtë ditë babai
Kaherë e kam pritur."

Dhe më çoi për dore
Te muri në dollap
Kur shihte kur thoshte,
"I gjallë,nuk e jap"

Pse shiti Larojën?
Pse bleu pushkë tjetër?
Athua, vallë,ç´të jetë
Kjo pushkë e vjetër?"

Pyesja kështu veten,
E ai më shikonte,
Dhe më dukej sikur pyetjet
Në ballë m´i lexonte.

"Dëgjo more bir,
Se tani je bërë burrë,
Shikoje këtë pushkë
Dhe mos e harro kurrë!

Se kjo pushkë,mor bir,
Është nderi i shtëpisë,
Është amanet i brezave,
Është pushkë e lirisë..."

Dhe vështrimi i tij
Treti diku larg,
E nëpër ballë kujtimet
I bridhnin varg-varg.

Ai mbi tytë të pushkës
Vështrimin hidhte prapë,
Unë me vete thosha
"I gjallë,nuk e jap":

XV

Jeta jonë o bir.
Kështu ka qenë përherë.
Pa dritë e pa diell,
Dimër e skëterrë.

Në errësirë,kjo tokë,
Mplaku vite e muaj
Në mjerim e skamje,
Nën këmbë të huaj.

I duronte kjo tokë
Netët e vështira,
Me shpresë se një ditë
Do të vinin ditë të mira.

E bajlozë të zi
Shkonin dhe vinin,
Dhe në trupin tonë
Thonjët e tyre i linin.

Veshje e embleme
Gjuhë të ndryshme kishin,
Por,për këtë popull
Një soj ata ishin.

Dhe për të gjithë shqiptari
Një përgjegje kishte
"Derri don veç plumb"
E derr armiku ishte.

Gjëmoi kjo pushkë
Në çdo shkrep e gur,
Tyta e saj e nxehur
Nuk u ftoh kurrë.

Betejë pas beteje
U skuq kjo pushkë me gjak
U skuq dhe kjo shqiponjë
Skalitur në kondak.

Luftoi gjyshi yt
Me këtë pushkë në dorë
Në Plavë e Boletin,
Luftoi dhe në Vlorë.

Jehoi kjo pushkë
Në çdo luftë për liri
Jehoi në Çiçavicë
Jehoi në Dragobi.

Shkoj gjyshi yt,
Por,pushka e tij mbet
Mbeti bashkë me te
Dhe ky amanet.

"Luftë gjerë në vdekje,
Për liri të vatanit!
Pushka e lirisë,
Kurrë në dorë dushmanit!"

Luftëra të reja erdhën.
Me bajlozë të rinj.
Pushka në dorë time
Jehoi përseri.

Qëlloi kjo pushkë
Në luftë për liri,
Mbi nazistë e çetnikë
Mbi korbat e zinj.

Ishin po këta korba
Veç kishin veshje tjetër,
Kishin kryqa të thyer,
Kishin edhe mjekërr.

Në luftë me çetnikët,
Me hordhitë gjermane,
U bë pushka e dymbëdhjetës,
Pushkë partizane.

E shqipes dykrenore,
Të gdhendur në kondak,
I shtoi këtë yll
Komisari lab.

Kjo pushkë me flamur
U la sërish në gjak,
Në betejë pas beteje
Në Kosovë e Sangjak.

Toka në gjak u la
Por,s´erdhi liria.
Se rrugën asaj
Ia preu tradhtia.

Ne prisnim liri
Prisnim pranverë.
Robëri pllakosi
Natë dhe skëterrë.

Dhe që të vinte liria
Të vinte pranvera,
Duhej ruajtur pushka
Për luftëra të tjera.

Duhet të jehojë ajo
Në luftë për liri,
Tyta dhe flamuri
T´i skuqen përseri.

Se mund të përmbyset dheu,
Mund të shterrojë dhe deti,
Por,jo kurrë për jetë
Të harrohet amaneti.

"Luftë gjerë në vdekje
për liri të vatanit!
Pushka e lirisë.
Kurrë në dorë dushmanit!"

U ruajt ky amanet
Nga brezi në brez,
U ruajt dhe kjo pushkë
Dhe lufta flakë u ndez.

Këtë pushkë lirie
Që breza përcolli,
Amanet o bir,
Koha ty ta solli.

Tani ti u rrite
Dhe u bëre burrë,
Rroke,pra,këtë pushkë
Dhe mos e lësho kurrë!"

Dhe kur t´i vijë dita
Luftës për liri,
Ajo në dorën tënde
Të jehojë përseri.!

Shqiponjën me yll
Të gdhendur në kondak.
Po ta lypë nevoja
Skuqe me gjak!

Luftë gjerë në vdekje,
Për liri të vatanit!
Pushka e lirisë,
Kurrë në dorë dushmanit!"

Unë pushkën e mora,
E shtrëngova në gji,
M´u duk se përqafova
Gjithë të parët e mi.

M´u duk sikur dorën
Ia shtrëngova gjyshit trim,
Se iu betova komisarit
Dhe mësuesit tim.

E putha me mallë
Shqiponjën në kondak,
Dhe thirra me zë të lartë:
-"I gjallë,nuk e jap!"

XVI

Shumë vjet kanë kaluar,
Nga ai dimër i vështirë,
Por,në këtë tokë
Sérdhi ditë e mirë.

Nuk pat dot kjo tokë
Dritë as pranverë,
Veç dimër e acar,
Natë dhe skëterrë.

Nën këmbë të huaj
Toka jonë rënkon,
Rënkon dhe babai
Që në gji të saj pushon.

Se toka mund ta tretë
Trupin e tij.
Por s´mund të ia shuaj kurrë
Ëndrrën për liri.

E në zemrën time
Jeton përherë ai,
Jeton dhe çdo ditë rritet
Amaneti i tij.

"Luftë gjerë në vdekje,
Për liri të´vatanit
Pushka e lirisë
Kurrë në dorë dushmanit!"

Se në trupin tim
Rrjedh gjaku i të parëve,
Rrjedh i kuq e i pastër
Dhe gjaku i komisarëve.

Pushka e lirisë
Me flamur në kondak,
Rrin,si dikur.
Fshehur mbi dollap.

Por tani në dollap,
Pranë të shenjtit maliher,
Rrinë dhe libra të kuqe
Të shokut Enver.

E unë për çdo ditë
Shikoj mbi dollap,
Dhe them i vendosur:
-"I gjallë,nuk e jap!".

Milianov Kallupi

Në respekt të poetit

MILIANOV KALLUPI,
”BABAI” I HAIKUT SHQIPTAR,
TRIBUN I LETËRSISË SHQIPE

Për "Ora shqiptare": GJON NEÇAJ

Më 24 korrik 2012, atë merkurë të zezë, ndërron jetë pas një sëmundje të rëndë të veshkave poeti i mirënjohur elbasanas Milianov Kallupi ishte poet, gazetar dhe botues, Kallupi u mor me krijimtari letrare duke marrë mjaft çmime. Lindi më 18 janar të vitit 1943. Mbaroi fillimisht Akademinë Ushtarake dhe më pas, Universitetin e Tiranës për Gjuhë - Letërsi e gjithashtu përmbushi studimet e tij duke ndjekur edhe degën Histori - Gjeografi në Elbasan. Në vitet 1983 - 1995 ka punuar si gazetar në gazetat “Luftëtari” e “Fjala e Lirë”. I pasionuar pas letërsisë themelon shtëpinë botuese “Egnatia”, duke e drejtuar atë deri në vitin 2010. Si drejtues i klubit “Konstandin Kristoforidhi” ai ka qenë nismëtar i shumë aktiviteteve letrare duke vlerësuar krijimtarinë e mirëfilltë letrare të krijuesve elbasanas e më gjerë. Po me nismën e tij në vitin 2000, krijohet Klub Hajku shqiptar dhe për vite me radhë ai funksioni me sukses duke u lidhur me Klub Hajkun botëror si dhe shumë klube të tjera të hajkut nëpër botë. Botues i 27 librave me poezi dhe 28 librave të Hajkut, Milianov Kallupi nuk kanë lënë jashtë krijimtarisë së tij letërsinë për fëmijë, duke botuar 10 libra për këtë moshë. Është shpallur “Qytetar Nderi” për kontributin e tij në letërsi dhe jetën artistike. Veprat e tij janë përkthyer në shumë gjuhë dhe për shumë vite ishte ndër organizatorët dhe promovuesit e jetës letrare dhe artistike në Elbasan. Shumë personalitete dhe qytetarë kanë përcjellë dje ngushëllimet pranë familjes Kallupi për humbjen e njeriut të dashur dhe një vlerë për Elbasanin dhe të gjithë botën letrare shqiptare.
Për 40 vjet u mor me krijimtari letrare dhe poezi. Milianov Kallupi ka botuar mbi 150 tituj librash poezi dhe hajku, disa prej të cilëve janë përkthyer në 6 gjuhë të botës. Miqtë dhe të afërmit e tij e kanë cilësuar vdekjen e Milianov Kallupit një humbje të madhe jo vetëm për familjen, por për kulturën dhe qytetarinë elbasanase. Milianov Kallupi renditet në enciklopedi dhe antologji të ndryshme të botuara në Shqipëri, Kosovë, Maqedoni, Kroaci e Greqi dhe së fundmi në antologjinë “Letrat moderne shqipe” në gjuhën italiane. Për krijimtarinë poetike të Milianov Kallupit kanë shkruar mjaft kritikë dhe analistë të njohur të cilët kanë vlerësuar punën e tij të vazhdueshme krijuese, si dhe punën organizative për zhvillimin e veprimtarive letrare.
 
Milianov Kallupi mban titullin “Qytetar Nderi” i Elbasanit dhe është fitues I shumë çmimeve letrare Brenda dhe jashtë vendit.
Milianov Kallupi ishte miku im ,mësuesi i haikut dhe njeriu i mire,i cili çdo here që jam takuar me të,vetëm mirësi nxirrte nga goja.Ai u bë shkollë e haikut shqiptar jo vetëm në Elbasan,Tiranë,Durrës,por edhe në Tropojë,Shkup,Gjakovë,Prishtinë,Mitrovicë e kudo në trojet amtare.
 
Lajmi i kobshëm pë ndarjen nga jeta na ka shokuar,por ne do rigjenerohemi nga veprat e tij në poezi dhe haiku. Për lexuesit e shumtë të “Ora Shqiptare” po sjellim disa pozi dhe haiku të shkruara nga dora e Milianovit vetëm pak ditë para se të ikte nga kjo botë fizikisht.

Poezi nga Milianov Kallupi
 
NJE DITE PLEPI

E di, nje dite plepi do te zverdhet,
keshtu dhe une do zverdhem ne nje stine.
Po brenda meje rish dicka do mbetet
ne piketakim te diellit me stuhine.

E di, nje dite plepi do te jete shkrete,
e di dhe une nje dite do fillikatem.
Po brenda meje rish nje zjarr i zbehte
do me mbaje gjalle qe kurre te mos plakem.

 
KUNDER RRYMES

Kunder rrymes, kunder rrymes
per te mberritur tek ti.

Edhe mbytja
po te me mbyte
ne rrugen per te ti,
njeqind here e njemije here,
kunder rrymes perseri...

 
NUK MUNDEM DOT...

Nuk mundem dot te rri pa shprehur
ate qe shpirti thelle ma ndjen.
Se ca thengjij atje s'jane zbehur,
zjarritet vatra e perdellen.

Pa folur s'mund te rri ,ne heshtje,
vetveten prape do prusherij.
Do mbijne aty ca lule vjeshte,
fjalor i blerte aty do ndrije.

 
KRISHTLINDJE
Oh, si bien kambanat!
Per kumt e per zgjim.
U drodh cipa e qiellit.
Ai,
binjaku i diellit,
u lind.

 
HAIKU
 
Shtegut te verber
hena kosit
barera te egra.

Butrint.
Loje tragjedianesh.
Ne duartrokasim vdekjen.

Kepus nje lule
plagos
nje flutur...

Me doren qe dridhet
nena keput trendafilat
per varrin e motres.

Teodor Keko

Teodor Keko, lindi më 2 shtator të vitit 1958 në Tiranë. Prindërit e tij ishin regjisorët e kinematografisë Endri dhe Xhanfize Keko. Ndoqi studimet e larta në Universitetin e Tiranës në degën e Gjuhës dhe Letërsisë Shqipe. Në fillimet e tij punoi si gazetar në gazetën letrare “Drita”, dhe në gazetën e përditshme “Koha jonë”, më vonë ka punuar në gazetën “Aleanca” si redaktor. Për një periudhë kohe mbahet mend si pjestar i parlamentit shqiptar. Teodor Keko ka filluar publikimet e tij në vitin 1980 dhe është autor i 15 volumeve në: poezi, dramë, novelë si dhe veçanërisht i historive të shkurtra. Në vitin 1991 zgjidhet anėtar i këshillit botues të së parës gazetė opozitare në Shqipëri, gazetės “Rilindja Demokratike” dhe nė tė njėjtėn kohė deputet i Partisė Demokratike. Shkrimet e tij tė shumta gjatė kėtyre viteve nė gazetat “Rilindja Demokratike”, “Koha Jonė”, “Aleanca Demokratike”, “Poli i Qendrės”, “AKS”, “Albania” e “Korrieri” apo revistat “Spektėr” e “XXL” si dhe fjalimet e mbajtura nė parlamentin shqiptar gjatë dy legjislaturave që ai ishte deputet, shkrime e fjalime që kishin postulat kredon e tij “Ka ardhur demokracia dhe ne nuk jemi demokratė, apo nuk ka ardhur ende demokracia pėr ne demokratėt”…, mbeten edhe sot modele tė publicistikës dhe oratorisė si për guximin qytetar, thellėsinė e mendimit ashtu dhe pėr forcėn e fjalës. Në vitin 1996, i zhgënjyer largohet përfundimisht nga politika e drejtpėrdrejtė dhe vendos tė kontribuojė si intelektual, pėrmes fjalės nė shtypin e shkruar.  Angazhimet si qytetar, intelektual e publicist, nuk do ta shkëpusin nga letërsia, pasioni i vjetër. Pas botimit tė vëllimit tė parë me poezi nė vitin 1983, “Pas provimeve”, në harkun kohor tė 19 viteve, Teodor Keko do tė botojë 13 libra. Në vitin 1987 boton vëllimin poetik “Fjala fishkëllen”, nė 1990 poezitė “Zemra nuk është këmishë” dhe romanin “Loja”. Një vit mė pas vėllimin me tregime e novela “Lajmėtarja e vdekjeve”, nė 1994 romanin “Pretenca”, në 1995 romanin “Shënimet e një gruaje”, nė 1996 vėlimin poetik “Unė tė kam dashur, por…”, nė 1997 poemėn satirike “E tė tjera, e tė tjera…” dhe vėllimet me tregime e novela “Prostituta” e “12 shenjtore, njė profet dhe disa njerėz”, nė 1998 tregimet dhe novelat “Made in Albania” dhe nė 2002, po njė vėllim tė tillė tė quajtur “Hollėsira fatale”. Nė 20 gusht 2002, ndahet nga jeta pas një sëmundje tė rëndë në moshën 44-vjeçare. Deri nė fund të jetës ai mbeti një antikonformist, një intelektual me kontribut tė veçantė në proceset demokratike tė vendit dhe njė bohem i papėrsėritshėm.


Poezi nga Teodor Keko

HIJA IME

Me hijen time ik në rrugë,
Ajo e sheshtë gjith aq e zezë.
E di saktësisht se ç’mendoj unë,
Pjerrtas më sheh si një të mjerë.

Unë hijen time nuk e njoh,
S’ia di mirësitë e as tradhëtitë,
Nuk di as kur do më lëshojë,
Kur do të më ngarkojë në shpinë.

Një Zot i madh hija më duket
Tek pret me shpirtin tim të ngjallet,
Por pritja është e pafundme,
Me kohë ma morën shpirtin hallet.

Dhe lanë në zgavrën e kraharorit,
Veç mosbesimin dhe egërsinë.
Nga hija ime për fat të keq,
Sot diktatori mund të lindë.



SHI SHQIPTAR

Në xhama shi,
Në sy mjegull,
Në tela dridhet
Zemra e djegur

Në veshë zhurmë
Në gjoks bisturi,
Gjithshka e mjegullt,
në xhama shi.

Dashuria ime,
Flokë të zinj,
Lëkura e zeshkët,
Numuri i këmbës 37,
Si për të më kujtuar në butikët e Europës
Se unë i vdekur jam
Dhe të tjerët gjallë janë.
Dashuria ime,
Zeshkane…

TEJ BUKURISË

Mbas mjegullkës, detit, maleve, fushave,
Pas katedraleve ar e shkëlqim,
Është vendi im, i vogli fare,
I shtrirë, më këmbë, foshnje dhe trim.

I vogli fare me qiej të kaltër,
Lumej kokëfortë, detra si loti
Ku njerëzit flenë pa bërë kryqin
Dhe zgjohen duke thënë “Dhëntë Zoti…”

Askush atje s’di çfarë vjen nesër
Ku do të prehesh në shtrat a varr?
Dhe prapë unë endem kufomë në Londër,
Shekspirin shoh me mendjen larg.

Në kalendar kryqëzoj ditët,
Me ankth përgjoj si afron kthimi.
Të bëhem prapë njeri atje
Ku dihet fjetja, po s’dihet zgjimi.

Mbas mjegullës, mrekullisë, magjisë,
Është vendi im i vogël fare.
Si diamant që pres folklorin
Për ta magjepsur botën e madhe



PËRRALLË E TREGUAR ME ZË TË ULËT

Kur linda unë ishte vjeshtë,
Kur linde ti ishte pranverë,
Kish gjelbërim dhe shira kish,
Bollëk i madh, por prapë fatkeqë.

Të vegjël jemi o Martin,
Askush në botë s’na vështroi gjatë,
Me përkëdhelje dhe fodullëk,
Na vunë një emër REFUGJATË!

Ti asnjeriu mos i thuaj,
Që je fatkeq, që je jetim,
Bëj gati çantën, pak bukë, pak ujë,
Gjithë fati fati ynë është udhëtim.

Dhe kur të lodhesh mos kërko ndihmë,
Në tokë shtriu me qiell mbi sup,
Kur Zoti le një komb fatkeq
Është mirë të skuqet e të ketë turp.


KËNGA E NAIVIT

Mjerisht e varfër kjo njohja ime,
Fare pak gjëra paskam ditur,
Nëpër dekada, në kodra librash,
Ka mbetur prapë djali i mitur.

Shikoj tradhëtinë dhe e kuptoj
Kam mbetur në kokëtrashë i ngratë!
Gjithmonë më shfaqet me një fytyrë
Gjithmonë them “e hëngra prapë!”

Dhe bash atëherë më vjen ninulla
E nënës time mbi kokë:
Mbyll sytë o shpirt, mos u mendo,
Se je i pastër, s’je për këtë kohë

Poezia e fundit

Kur e di se do të vdesësh
pemët kanë më shumë lule

dhe me shumë yje qielli ka
më të mirë dhe më të çuditshëm
janë njerëzit
që nuk e kuptojnë se hija e trupit të
tyre është vetë vdekja.

kur e di se do të vdesësh
toka është pjellore, si grua,
dhe qielli ta shuan përjetësisht
etjen me shirat e tij
dhe avionët nuk fluturojnë për t’u rrëzuar,
dhe njerëzit nuk lindin për t’u
bërë nesër të liq.

Më mirë ta dish se do të vdesësh!
lulet lule do të jenë

dhe nuk do të
kundërmojnë me trishtim
dhe njerëzit do të kthehen më shpesh te
distributori i harruar
të furnizohen falas me besim….

Selanik, 26.5.2002

Ndoc Gjetja

Ndoc Gjetja

Ndoc Gjetja u lind më 9 mars1944 në fshatin Bërdicë të Shkodrës, por në Lezhë u vendos me familjen që kur ishte 7 vjeç. Shtegtoi drejt Tiranës në kohën kur krijimtaria e tij u bë e njohur. Gjetjen e kanë cilësuar poet humanist.

Në vitin 1971 kishte botuar vëllimin e parë poetik "Rrezatim", pastaj erdhën gjashtë të tjerë: "Shqiponja rreh krahët" (1975), "Qëndresa" (1977), "E përditshme" (1982), "Çaste" (1984), "Poezi" (1987), "Kthimet" (1991) dhe "Dhjata ime" (1998). Poeti Ndoc Gjetja u nda nga jeta më 7 qershor 2010.


Poezi nga Ndoc Gjetja


AUTOPORTRET

Vendbanimi:
Ne lezhe me trup dhe mendjen emigrante ne yje.
Profesioni:
Thures enderrash dhe mbrojtes besnik i tyre.
Gjendja civile:
Mbetje teknologjike e administrates shteterore
se nuk diti t'u jape perkuljet e duhura eproreve.
Gjatesia:
E majftueshme per te arritur nje dite mollen e ndaluar.
Pesha:
Sa vetja, sa ndjenja, sa fjala e thene dhe e shkruar.
Shenja te vecanta:
Nje pentagram rrudhash me nota trishtimimi ne balle
dhe nje mjeker e thinjur nga moslejimi kaq vite i saj.
Syte:
Kafe me nuanca te turbullta pasionesh te djegura.
Ngjyra:
E erret per fshehjene skuqjes nga faje te lehta.
Titujt:
I dekoruar Njeri qysh ne diten e lindjes nga Nena.
Bindjet:
Njeriun ne jete e ben te lumtur vetem njeriu.
Antipatite:
Burrat me grada, grate me shume tule dhe miu.
Simpatite:
Jezusi nga Nazareti, Don Kishoti i Mances dhe Buda.
Frikerat:
Shendoshja e trurit, uji, zjarri dhe turma.
Besimi:
Ne kryqin e tij qe e mban perdite ne shpine.
Pasuria:
Drita e mendjes me te cilen fitoj varferine.

EPITAF PER VETEN

Ketu prehet ai qe quhej Ndoc Gjetja
i cili pati ardhur gabimisht ne bote
nga vetja e tepruar nxirrte vjersha
dhe gjithe njerezit i quante shoke

Kur pa qe enderra kalkulohej me kompjuter
kur pa se idealet rrezoheshin ne kolltuce
kur jepte buzeqeshje dhe merrte skermitje
zuri syte me dore dhe vendosi te ikte.

Dhe shkoji e hyri ne manastirin e Unit
te shpetonte shpirtin nga gjuheligat e lehjes
Pastaj e percollen ne banesen e fundit
me shpenzimet falas nga Bashkia e Lezhes.

Ne çastin e mbrame nje hene e pergjakur
e puthi ne balle dhe thirri "Nene"
Mos kerkoni te dini per te me teper
se iku sikur te mos kishte qene.


LUTJE

O Zot qe fatet tona ne dore i mbane
Na ruaj nga shendeti trashaman
na ruaj nga orekset e Sanco Pances
na ruaj nga hija e rende e fames
na ruaj nga faqeputhjet helmuese te Judes.
na ruaj nga orteku rrenimtare i turmes
na ruaj nga preardhja prej shimpanzese
na ruaj nga thyerja e timonit te krese.
na ruaj nga putra pushtetore e Njeshit
na ruaj nga engjejt,na ruaj nga dreqerit.
na ruaj perdite nga ftohja e miqesive
na ruaj o Zot secilin prej te gjitheve
une ruhem vete o Zot nga i ligu
por ti me ruaj nga shoku dhe miku.


DESHA

Desha të hyj në zemrën tënde.
U kërrusa, u kërrusa
u bëra lëmsh sa një top

por, prapë, e dashur
zemra jote nuk më nxuri dot.

Ndoshta dhe mund të hyja,
por të them të vërtetën
i krrusur s’mund të rrija
brenda teje gjithë jetën.

Zgjeroje zemrën ti!
Më tepër! Më tepër!
Dhe në qoftë se më nxe
do të hyj patjetër.


LOJË DASHURIE

Ti je mbretëresha dhe unë jam mbreti
e ngjitëm fronin me anë të puthjes
s’pushtuam askënd veç njëri – tjetrit
asnjeri se ndjeu shijen e mundjes.

Ne s’kemi nevojë për kushtetutë
në marrdhëniet tona sundon kaosi
nën cipën e hollë të mirësjelljes së butë
tani bën ligjin vetëm Erosi.

Nuk di deri kur do mbahet në këmbë
mbretëria jonë në çrregullim të plotë
por çasti i rënies s’do jetë i rëndë

do biesh mbi mua që jam shtrirë përtokë.

DASHURISË

O perëndeshë e gjithëpushtetshme
e universit mashkull-femër!
Bëj c'të duash me veten time
jam instrumenti yt i verbër.
Në jetë më solle kaq shumë dhimbje
dhe shqetësime pa mbarim
po s'jam ankuar kundër teje
as me gojë e as me shkrim.

Të jam nënshtruar e të nënshtrohem
gjersa në botë të jem i gjallë
ndën pushtetin tënd të përbotshëm
më pëlqen të jem skllav

Ma ktheve gjuhën në përcartje
më bëre plak me shpirt fëmijë
herë më hodhe qefinin krahëve
herë më ngrite gjer në yje.

Më hidh në zjarr, në det, në ferr!
Më hidh në baltë, më hidh në hon!
Vec të lutem mos më lër...
në atë vend ku ti mungon!



EMRAVE

Pa ju ne jemi gjysma njerzish
se ju për ne jeni gjysma tjetër
Tek dashuria bëhemi të plotë
as të mangët e as të tepërt

Sikur të dija të thurja sentenca
ashtu siç fatmirësisht bën Saadiu
Juve do tju jepja metaforën Vreshta
Për vete metaforën shiu.


PUTHJA

Sa gjëra të shëmtuara si grindja dhe sharja
ndodhin në mesin e rrugës së madhe
po ajo më njerëzorja
më e madherishmja, me hyjnorja
puthja

ka mbetur ilegale.

NJË HESHTJE E BUKUR

Ka heshtje që na thonë gjëra të bukura,
si për shembull fytyra e gruas
në orët e vona të natës
kur e pagjumë numëron me vete
ditët e fundit të barrës.

Ec e thuaj po munde këtë heshtje
ti, muzikant, me nota
ti, piktor, me ngjyra
ti poet me vjersha
dhe ti, aktore e famshme
me gjeste dhe fjalë !

Për ta thënë duhet të jesh
nje grua shtatzënë
domethënë

dyfish e gjallë.



ENDERR

Mjaft ndejtem shtrire ketu ne bar!
Mjaft u puthem e dhame perkedhelje!
Eja te hipim mbi ate re te bardhe
edhe te ikim nga kjo bote-lanete.

Do zbresim ne planetin me te afert
nuk prish pune pse je shtatzene
atje do lindim dy binjake
nje djale-yll e nje vajze-hene

Le te jete planeti pa nje frymor!
Te kete veç ujera, pyje, lendina
Me puthjet tona do krijojme
nje popull te madh sa Kina.




KUR FILLOVA NGA PAK TË VDISJA

Kur fillova nga pak të vdisja

mbaj mend, ka qenë e enjte

vetëm ty pranë të kisha

rrije në këmbë dhe heshtje.

Në sytë e tu binte borë,

në fytyrë të fryu Veriu,

unë te brinjët vura dorën

ndjeva zemrën që mërdhiu.

Mbaj mend si e hape derën

si e tërhoqe pas dhe ike,

në palcë të ëndrrës ndjeva therrje

që më vonë m’u bë kronike.

Që ta marr pakëz veten,

vazhdimisht më sjellin njerëzit

reçel të ëmbël buzëqeshjesh

dhe ca pako me ngushëllime.

Përherë i lë në tryezë pa hapur

kompostot me lëng entusiazmi,

e nuk i prek me dorë fare

pjatat plot me optimizëm.

Ah, e humba krejt oreksin

nga ky virus shpirtëror i dhembjes,

me zor flas e me zor qeshi

më kot rri në tryezë të jetës.

AH!

Ah, të kishim gëzime sa kemi partira,

të kisha dhoma sa kemi ministra,

të kisha shokë sa kemi shefa,

të kisha miq sa kemi gazeta,

të kisha mikesha sa kemi vetura,

ah, të gjithë meshkujt të ishin burra

të kishim njerëz sa kemi banorë

veç qiellin lart të kishim epror.

CURRICULUM

Është qytetar i Republikës së Dreqistanit

i cili pati arritur t’i mund me radhë

të gjitha ngasjet që i vijnë në jetë njeriut

nga tulet e grave dhe paratë e pista.

Ai qysh në rininë e tij të hershme

pati ëndërruar të bëhet një ditë apostull,

por mbeti një prift i thjeshtë province

se ferra ia mori një ditë uratën.

Sot i mbështjellur me muzgun e pleqërisë

mban në dorë penën që e puth si kryqin

sa herë çon meshë për ju dhe veten

në Kishën Apostolike të Poezisë.

YLLI IM NUK NDIZET MË

O vajzë që të njoha në jetë kaq vonë!

Ti gjithë qenien time e bëre lëmsh,

ti më ktheve shumë prapa në kohë

ti më zbrite një tridhjetëvjetsh.

Në vitin kur ti ke ardhur në jetë

në botën time sapo hynte femra,

e sheh ç’hon kohe kemi ndërmjet

vogëlushja ime e madhe sa ëndrra?

Më kot shpenzova pas një Dulqinje

gjithë jetën time si Don Kishoti,

dhe tash më shfaqesh krejt papritur

si një tallje nga vetë Zoti.

Sa herë ta ndiej frymëmarrjen afër,

humbas në qiellin magjik të syve

dhe befas përmendem e bie ashpër

te rëndomësitë e jetës sime.

Ti vjen dhe ikën dhe mbetesh ëndërr

se ylli im nuk ndizet më

me muzgun e moshës jam mbështjellë

dhe ndihem i lodhur e dua... të flë.




FUNDI I PRITJES

Të shtunën piva shtatë kokrra valium

që të zgjohem vetëm të hënën,

se desha të dielën pa ty ta humb

për ta kaluar sikur s’ka qenë.

Po, ja, e hëna e shumëpritur erdhi

e vonoi të ikë gati një shekull.

Si të shpëtoj tani i shkreti

nga kjo torturë që quhet Nesër?

Dhe gjithë e marta u shtri mbi mua

si oktapod me këmbë të ngrira

ah, pres të më vijë e mërkura

të më clirohet pakëz fryma.

E mërkura më erdhi e iku

më gjeti e më la pa ty,

e enjtja zvarritej porsi kërmilli

e premtja më solli vetëm shi.

Edhe e shtuna m’u var në shpirt

si një kornizë pa pikturë,

shpresës që ti do vish një ditë

tani po i vë përsipër një gur.

KATËR QIRINJ

Një dhembshuri e thellë e një mall i heshtur

për ëndrrat e mërdhira nën pelerinë vetmie

më shtynë sonte të ndez katër qirinj të vegjël

përpara altarit të shenjtë të zemrës sime.

Të parin e ndeza për takimin tonë të parë,

të dytin e ndeza për të papërsëritshmen puthje,

të tretin e ndeza për çastet e paharruara të prehjes

në parajsën tënde të gjirit dhe të supeve.

Të katëritn e ndeza gabimisht e dashur

sepse ndoshta gabimisht u deshëm

ose ndoshta gabimisht u ndamë

pa e ditur përse nuk do të vdesim bashkë.

INVERSIONE

Tani Penelopa nuk e pret Uliksin

as deri në të ngrysur të ditës

në një Ëeek End ajo luan bishtin

me të gjithë mëtonjësit dhe turistët.

Uliksi arriti në brigjet angleze

dhe s’do t’ia dijë nëse ka Itakë

Circja e bukur për vete s’e bëri

por një pronare e vyshkur, plakë.

Edhe i biri, Telemaku, bastardi

nuk e kërkoi deri në fund babanë,

një ditë prej ditësh iu ftoh krejt malli

kur takoi në rrugë Paranë.

Një fat më i mirë se ky s’i qeshi

as fisnikut dhe tersit Don Kishot,

të ëndërruarën e tij, Dulqinjën e gjeti

në lagjen Pigal, te një Seksshop.

Dhe Sanço Pançës gomari i ngordhi

gazetat dhanë lajmin që bleu një Benz

te një tavernë ka shtruar globin

kërkon ta futë të tërin në plënc.

POETI

Në çastin kur fjalën e zuri nën vete numri

Shpirtin filloi të mos e nxinte trupi,

Dhe plasi palca e jetës me një klithje të fortë

Dhe doli nga e çara poeti i parë në botë.

Ai gabimisht nuk lindi që të lëpijë me vargje

Çizmet e të mëdhenjve e copëzat e mecenatëve,

Dhe gabimisht nuk rron e gabimisht s’do të vdesë

Me prapanicën mbi karrigen e karrierës.

Ai erdhi që të kryejë porosinë e madhe të shpirtit

Me alkiminë e fjalës të shkrijë gurët e Sizifit,

Ai është heshtja e rëndë që do të mbytet me fjalë,

Ai është lufta e dritës me të kundërtën e saj.

Ai është boshti i Qenies që kërkon të mbushet,

Ai është faqja e virgjër që dëshiron të puthet,

Ai është çasti i ri që nuk përsëritet kurrë,

Ai është plak, fëmijë, grua, djalë dhe burrë.

Ai është shurdhëria e verbër që kërkon veshë dhe sy

Ai është malli yt për mua dhe malli im për ty,

Ai është vera në dimër dhe pranvera në vjeshtë,

Ai është ai që s’e dimë kush është.

PLEQËRISHTE

Më në fund u plakëm grua,

siç e sheh dhe vetë

me thinja të bardha e rrudha

na mbushi kohë e sertë.

Dhe shëtitjet i rralluam

nëpër dhomë vijmë përqark,

dhe në vend të tyre shtuam

kollën dhe kafenë me pak.

Sa më ka marrë malli, grua

të zemërohem qoftë dhe kot,

si dikur atje tek udha

kur të shihja me një shok.

Ne kemi vite që pasqyrën

e përdorim shumë rrallë

se kemi sytë e njëri-tjetrit

fytyrat tona për t’i parë.