Sonntag, 21. Juli 2013

Visar Zhiti

Visar Zhiti ishte bir i aktorit dhe poetit Hekuran Zhiti (1911-1989). Visar Zhiti u rrit në Lushnjë, ku ai përfundoi shkollën e mesme në vitin 1970. Pas përfundimit të studimeve në Institutin e Lartë Pedagogjik në Shkodër (sot Universiteti Luigj Gurakuqi), ai filloi karrierën e tij të mësimdhënies në qytetin malor verior të Kukësit, duke demonstruar një interes në fillim në vjersha, disa nga të cilat u botuan në revistat letrare.
Në 1973, ai përgatiti për botim një përmbledhje, "Rapsodia e jetës së trëdafilave". Ishte koha e Plenumit të 4-t të KQ të Partisë së Punës (Partia Komuniste)në të cilin diktatori komunist Enver Hoxha filloi një fushatë të egër kundër të rinjve që pëlqenin kulturën perëndimore. Babai i Zhitit kishte patur më parë një konflikt me autoritetet, dhe poeti i ri papritmas u bë një nga viktimat politike të diktaturës për të frikësur intelektualët shqiptarë. Dorëshkrimi i përmbledhjes së tij të përmendur më sipër, që kishte qenë dorëzuar për botim në shtëpinë botuese Naim Frashëri, u konsiderua si një krijim me gabime të rënda ideologjike dhe që nxinte realitetin socialist. Ai u arrestua më datë 8 nëntor, 1979 në Kukës. Mbasi u dënua në një gjyq qesharak në prill të vitit 1980 me trembëdhjetë vjet burg, ai u dërgua në burgun e Tiranës dhe më vonë transferohet në burgun famëkeq të Spaçit. Shumë nga të burgosurit që ishin me të në burg vdiqën nga keqtrajtimet, torturat dhe kequshqyerja ose pësuan çrregullime mendore.
Ai u lirua nga burgu në fillim të vitit 1987 dhe u "lejua" nga pushteti komunist për të punuar në një fabrikë të prodhimit të tullave në Lushnjë. Mbas rënies së diktaturës komuniste në vitin 1991, ai arriti të shkojë në Itali ku punuoi në Milano deri në 1992. Përmes një burse studimi nga Fondacioni Heinrich Boll, Zhiti shkoi në Gjermani në vitin 1993 dhe vitin e ardhshëm shkoi në Shtetet e Bashkuara të Amerikës.
Pas kthimit të tij në Shqipëri, ai punoi si gazetar dhe u emërua kreu i ndërmarrjes botuese e cila kishte planifikuar të botonte librin e tij të parë. Ai ka qenë i punësuar më vonë nga shërbimet administrative të parlamentit të ri shqiptar dhe në 1996 u zgjodh vetë në parlament. Mbas Realiteteve të zymta të politikës shqiptare, ai u tërhoq nga politika. Në vitin 1997 ai u emërua atashe kulturor në ambasadën shqiptare në Romë, ku ai qëndroi deri në vitin 1999.


Veprimtaria krijuese: Libri i tij i parë me poezi, "Kujtesa e ajrit" u botua në Tiranë në vitin 1993, i cili përfshnte disa poezi nga burgu. "Hedh njė kafkë te këmbët tuaja" u botua vitin e ardhshëm. Ky vëllim përmbante të gjitha 100 poezitë të krijuara në burg në mes 1979 dhe 1987, të cilat kishin mbijetuar vetëm në kujtesën e tij. Vëllime të shumta pasuan, dhe ai është i njohur tani si një prej poetëve të mëdhenj shqiptare të shekullit të 20-të. Ai ka shkruar edhe shumë tregime të shkurtëra, të mbledhura në dy vëllime, dhe ka përkthyer në gjuhën shqipe vepra nga Garcia Lorka dhe poeti italian Mario Luzi. Kujtimet e tij nga burgu, "Rrugët e ferrit: burgologji" u botuan në Tiranë në vitin 2001. Në vitin 1991 atij iu dha çmimi italian për poezi "Leopardi d'oro" (Leopardi i artë), dhe në 1997 ai mori çmimin prestigjioz "Ada Negri".

 
Libra me poezi:
 
  • Kujtesa e ajrit (Tiranë: Lidhja e shkrimtarëve, 1993)
  • Koha e krisur (1993)
  • Hedh njė kafkë te këmbët tuaja (Tiranë: Shtëpia Botuese Naim Frashëri, 1994)
  • Mbjellja e vetëtimave (Shkup: Flaka e vëllazërimit, 1994)
  • Koha e krisur (1993)
  • Dyert e gjalla (Tiranë: Eurorilindja, 1995)
  • Kohë e vrarë në sy (Prishtinë: Rilindja, 1997)
  • Si shkohet në Kosovë (Tiranë: Toena, 2000)
  • Rruget e ferrit: burgologji(2001)
  • Ka shkruajtur edhe Pazari I Kepucarit. Përkthyer në gjuhën angleze.

    /Burimi: Wikipedia/
    Krijuesi Visar Zhiti ka botuar edhe libra tjere, por ne këto i gjetem në Wikipedia. Visar Zhiti momentalisht është Minister i Kulturës i Shqipërisë.
     
     Poezi nga Visar Zhiti

    SI SHKOHET NE KOSOVE

    -baladë-

    - Ti, kalë i bardhë, Pegasi im,
    si shkohet në Kosovë, tregomë!
    Malli më ka marrë pa qënë kurrë.

    - Përtej varrit të atit tënd
    varret e tjerë u rritën dhe u bënë male.
    Pas maleve ka varre prapë si retë
    nëpër luginë.
    Shtegtojnë varret në qiejt e ulët
    dhe ta ngatërrojnë udhën.
    Avionët kthehen pas të hutuar
    nëpër mjegull nate.
    Karvanët e veturave janë kthyer në shkëmbinj
    si kuajt e krushqve në mallkimin e lashtë.
    O Zot! Dardhat dimërore dhe mëllenjat
    janë bërë fushë me ofshama
    të gjuhës time!

    - Ti, yll blu i fatit mbi ballë të Atdheut,
    si shkohet në Kosovë, tregomë!
    - Kur të kesh një plagë tjetër të re në trup,
    ndiq udhën e rrëkesë së gjakut,

    që gjithmonë arrin para meje
    dhe më pret atje - gurgullimë jete.

    Marr dy pishtarë të shuar dardanë,
    i ngjyej në gjakun tim
    dhe ndriçoj udhën. Ndizen krahët,
    flakët bëhen flatra,
    unë bëhem shqiponjë prej dheu
    dhe ndiej ciklonet e stepave
    si duan të ma brejnë emrin prej guri.

     
     
    ZBATHUR SHËTITËT NËPËR BUZËT TUA
       

    Zbathur,
    Vetëm zbathur
    Shëtitet nëpër buzët tua.

    Këmbët mu mbushën
    Me petale të kuqe puthjesh
    Që më bien gjatë ecjes.

    Dhe kështu u krijuan yjet
    Në qiellin tonë prej toke.


    MBI NJË FOTOGRAFI SHKRUAJ NJË LUTJE ZOTIT
       

    Mbi portretin tënd shkruaj një lutje zotit,
    Balli i shndërroi fjalë në dritë mëngjesi.
    Dy epitetet e vetullave
    Dhe sytë e mëdhenj, sugjestionues,
    Që unë të besoj se gjithnjë penat e botës
    Mërmëritin lutjen blu
    Të syve të tu.

    Te buzët
    Ngjalën fjalët e mia (si puthjet?)
    Dhe thonë të vërtetën.

    Ja lutja-liqen i vogël, dallgëzon
    Dhe fytyra jote-mozaik
    I gjallë nën ujë.
     

    JETON NË SYRIN TËND

    Siç duket
    Unë jetoj brenda në syrin tënd.
    Bashkohen qerpikët,
    Vjen nata për mua,
    E ngrohtë.

    Gjumi im rrëzon rrobet si gjethet e mëdha.
    Kur të treten, të mos të di gjë
    Që jam ajo pemë në largësi.
    Zogjtë ndërtuan një fole. Është zemra
    Ime.
    Pastaj dhe një zemër tjetër
    Me fijedritë
    Dhe me kokrriza dheu si dhimbjen
    Te krahët e mi e ndërtuan zogjtë.
    E dija
    Është zemra jote.
    E pashë
    Kur hape sytë dhe solle agimin tim.

    Kam kaq kohë që jetoj në syrin tënd,
    Dhe që të shplodh,
    Dal herë pas herë shëtitje
    Në formën e kulluar të lotëve.


    VAZHDIMISHT TRADHTOHET NJERIU
       

    Vazhdimisht tradhtohet njeriu,
    nuk e kam fjalën për ditën e tij që befas
    bëhet mbrëmje,
    as për mbrëmjen e flokëve të tij
    që zbardhet e bëhet ditë e heshtur pleqërie.

    Tradhtohet njeriu
    Se kam fjalën që dhe varri i tij vdes dhe emri
    Shndërrohet në barë të kalbur harrese.

    Por njeriu tradhtohet vazhdimisht nga njeriu.

    Dhe kur gjysma ha gjysmën
    S’bëhet më e tëra,
    Më tha një plak që u plak burgjeve.
       
     
    DHURATË HYJNORE
     
    Ne fillim ishte puthja e dorës ne ëndërr-
    hënë ndjellëse qe afrohet.

    E pranuam fatin të vuajmë
    magjishëm si hyjnoret.
    Ti kërkon të më futesh brenda vetes
    mua, tufanin e dëshiruar, që shkallmon
    shkallë dhe ankthe,
    pritje dhe dritare,
    anët e trupit tënd
    për t'i ribërë sërish prej drite të dritës.

    Qysh të mbërrij nga fundi i barkut
    te gjinjtë e tu, të diejt
    që i shtrëngoj si fëmija dy zogj të artë,
    të mos i ikin më të përralla drithëronjëse.

    Zambakë të mëdhenj afshesh na mbështollën.
    Pastaj mes mjegullave dehëse
    të rënkimeve dhe psherëtimave
    shoh si bie fytyra jote
    nëpër humnera parajse,
    bie dhe unë, s'te ndahem,
    i mbërthyer
    pas teje me buzë,
    me të gjitha buzët e mia
    nëpër lëkuren e shpirtit tënd,
    qe u mbush me muzgje te vogla, blu.
    Ah,
    të paskam kafshuar si mollën biblike.
    (Dhembja është tejet e ëmbël.)
    Ti je molla prej kohe
    që s'mbaron.

    Po klithmat e tua më vërsulen
    si thika të paqena vezullimesh
    me ornamente dhembjeje të argjendtë.
    Në shpellën e mistereve
    futa një si këmbë
    (...)
    dhe endem nëpër relievin e gjallë-
    mish i shenjtë jetë.
    Herë-herë galopojë me ty
    si një kalores nëpër re,
    ndërsa kapërcenim ylberin
    u ça gjoksi i pelës
    dhe dolën trumba pëllumbash
    si pasione të papërmbajtura.

    Rashë, u bëra varkë,
    në detin tënd sërish e fut lopatën,
    për të tjera drejtime e rreziqe të lumtura
    nëpër dallgët e tua të kurmit që përhapet,
    dhe e mbart me qilima të befte fluturues,
    e shtrij reve, pastaj
    s'po duroje ti, fërgëllojë nën
    rr
    ë
    k
    e
    t
    ë
    e yjeve të bardha,
    të nxehta e të ftohta
    që i derdha brenda teje
    dhe u bëra ujëvarë e egër përjetësie.

    Je gati të përmbytesh e tera
    për të ridalë,
    ishull i begatë pasurish frikë.
    Avitesh për t'u bashkuar me burrërinë time,
    të madhe sa toka.
    Unë jam gati të vdes
    në kryqin prej mishi
    që e dua për t'u ringjallur tek ti, që
    edhe herë të tjera të bashkohemi të përflakur
    si shigjeta që çan
    zemrën e një embleme
    dashurie
    në një mur të gjallë.
     
     
    RRETHIMI
       

    Zbardhin
    kudo bajoneta
    si thinja përbindëshi.
    Peizazh i tërë i plakur.
    Kur do të vijë vdekja
    e Vdekjes?
     
      
    SKELETI
       

    Njihuni me skeletin tim:
    jam unë - pa ëndrrat e mia.
    Pastaj më jepni çfarë të doni,
    përsëri skelet do të mbetem.

    Keine Kommentare:

    Kommentar posten